سرم برای اسهال و استفراغ: چه زمانی ORS کافی است و چه زمانی سرم وریدی لازم می‌شود؟

۱۴۰۵/۴/۷— دکتر کیمیا یوسفیه • ۱۳ دقیقه

پزشک عمومی

بازبینی علمی: دکتر محمد حسین شهابی (متخصص بیماری‌های داخلی)

آخرین بازبینی پزشکی: ۱۴۰۵/۵/۴ · سیاست بازبینی محتوا

پاسخ سریع

در بیشتر اسهال و استفراغ‌های عفونی خفیف تا متوسط، جایگزینی مایعات با نوشیدن (آب و محلول خوراکی ORS) کافی است و سرم وریدی لازم نیست. سرم وریدی وقتی مطرح می‌شود که بیمار نتواند مایع بنوشد یا نگه دارد، کم‌آبی متوسط تا شدید باشد، یا سالمند و بیمار پرخطر باشد. گروه‌های پرخطر عبارت‌اند از نوزاد و کودک زیر ۵ سال، سالمندان و کسانی که بیماری مزمن یا ضعف ایمنی دارند. استفراغ خونی، گیجی، خواب‌آلودگی شدید، تنفس سریع و پوست سرد و رنگ‌پریده اورژانس است.

خط اول درمانآب، نوشیدن جرعه‌جرعه و محلول خوراکی ORS (WHO و NHS)

سرم وریدی در چه شرایطیناتوانی در نوشیدن یا نگه‌داشتن مایع، کم‌آبی متوسط تا شدید، بیمار پرخطر

مدت معمولاسهال حدود ۵ تا ۷ روز، استفراغ ۱ تا ۲ روز (NHS)

مراجعه فوریاستفراغ خونی، گیجی، تنفس سریع، پوست سرد، ادرار بسیار کم، اسهال خونی

اگر نوزاد زیر یک سال دارید، کودک زیر ۵ سال علائم کم‌آبی دارد یا فردی نمی‌تواند هیچ مایعی نگه دارد، منتظر نمانید و همان روز ارزیابی پزشکی بگیرید.

خدمت در منزل شما، با پرستار مجاز:

ثبت درخواست آنلاین تماس: ۰۹۱۲۰۷۶۶۸۰۱

خلاصه کاربردی

در بیشتر اسهال و استفراغ‌های ویروسی خفیف، نوشیدن آب و محلول خوراکی ORS کافی است و سرم وریدی لازم نیست.
سرم وریدی وقتی لازم می‌شود که بیمار نتواند مایع بنوشد یا نگه دارد، کم‌آبی متوسط تا شدید داشته باشد یا بیمار پرخطر مثل سالمند باشد.
استفراغ خونی، گیجی، تنفس تند و پوست سرد و رنگ‌پریده نشانه‌ی اورژانس است.
بدون نظر پزشک آمپول یا دارو داخل سرم اضافه نکنید.

مسیرهای مرتبط

خدمت اصلی وصل سرم در منزل تهرانبرای درخواست فوری، قیمت، اعزام پرستار و انجام خدمت در منزل تزریق سولوویت در منزلبرای مواردی که پزشک مولتی‌ویتامین وریدی را داخل سرم تجویز کرده است ویزیت پزشک در منزلاگر قبل از سرم‌تراپی نیاز به ارزیابی پزشکی یا نسخه دارید آزمایش در منزلبرای بررسی کم‌آبی، عفونت، التهاب یا ارزیابی تکمیلی

سوالات پرتکرار

برای اسهال حتماً باید سرم وصل کرد؟

نه. NHS و WHO محلول خوراکی (ORS) را خط اول جبران مایع می‌دانند و در بیشتر موارد خفیف تا متوسط کافی است. سرم وریدی برای بیمار بی‌حال که نمی‌تواند بنوشد، یا مایع را نگه نمی‌دارد، یا کم‌آبی متوسط تا شدید و بیمار پرخطر در نظر گرفته می‌شود. تصمیم با پزشک است.

بهترین سرم برای اسهال کدام است؟

«بهترین» یک نوع ثابت ندارد. در سرم وریدی نوع مایع (مثلاً نرمال سالین یا رینگر) را پزشک بر اساس کم‌آبی، سدیم و پتاسیم و سن انتخاب می‌کند. در شکل خوراکی، ORS داروخانه‌ای که طبق دستور روی بسته مخلوط می‌شود توصیه می‌شود. نوع و حجم سرم برای خود تصمیم نگیرید.

آیا می‌شود ORS را جایگزین سرم کرد؟

در بسیاری از بیماران بله. Cochrane (۲۰۰۶) در کودکان نشان داد محلول خوراکی و سرم وریدی از نظر نتیجه تفاوت بالینی مهمی ندارند، فلبیت در سرم وریدی بیشتر بود (NNT ‏۵۰) و از هر ۲۵ کودک درمان‌شده با ORS، یکی به سرم وریدی نیاز پیدا می‌کرد. راهنمای ESPGHAN/ESPID (۲۰۱۴) هم می‌گوید درمان خوراکی اصل است و بر سرم وریدی برتری دارد.

چه زمانی باید برای اسهال و استفراغ به پزشک مراجعه کرد؟

NHS می‌گوید اگر نوزاد زیر ۱۲ ماه نگرانتان می‌کند، کودک زیر ۵ سال علائم کم‌آبی دارد، علائم کم‌آبی بعد از ORS ادامه دارد، فرد نمی‌تواند مایع نگه دارد، اسهال خونی است، اسهال بیش از ۷ روز یا استفراغ بیش از ۲ روز طول کشیده، همان روز ارزیابی بگیرید.

آیا می‌شود آمپول ضدتهوع یا آنتی‌بیوتیک داخل سرم ریخت؟

فقط با نسخه و نظر پزشک. راهنمای ESPGHAN می‌گوید داروهای ضدعفونت فقط در موارد استثنایی لازم‌اند و اندانسترون ضدتهوع مؤثر است ولی مصرف روتین آن به‌خاطر هشدار عوارض قلبی نیاز به بررسی ایمنی دارد. داروهای داخل سرم را بدون نسخه و بدون پایش اضافه نکنید.

بعد از سرم یا ORS چه بخورم؟

NHS می‌گوید وقتی می‌توانید بخورید، غذا بخورید و از غذاهای چرب و تند پرهیز کنید، و آب میوه‌ی صنعتی و نوشیدنی گازدار را مصرف نکنید چون اسهال را بدتر می‌کنند. شیر مادر و شیر خشک نوزاد را با غلظت معمول ادامه دهید و رقیق نکنید.

آیا در منزل می‌شود برای اسهال و استفراغ سرم وصل کرد؟

در بعضی بیماران، پس از ارزیابی پرستار یا پزشک، سرم وریدی در منزل ممکن است؛ مثلاً سالمندی که توان رفت‌وآمد ندارد و نمی‌تواند به‌اندازه‌ی کافی بنوشد. اگر علائم هشدار (استفراغ خونی، گیجی، تنفس تند، پوست سرد، اسهال خونی، درد شدید شکم) وجود دارد، منزل جای مناسبی نیست و باید به بیمارستان رفت.

«برای اسهال و استفراغ چه سرمی خوبه؟» از پرتکرارترین جست‌وجوهای فصل سرد و گرم است. پاسخ کوتاه این است که اسهال و استفراغ عفونی (گاستروانتریت) در بیشتر موارد خفیف تا متوسط نیاز به سرم وریدی ندارد و مهم‌ترین کار جایگزینی مایع و نمک با نوشیدن است. ولی در بعضی بیماران، سرم وریدی لازم و حتی نجات‌دهنده است. این مقاله بر پایه‌ی منابع NHS، WHO، راهنماهای ESPGHAN و ACG و مرورهای Cochrane می‌گوید چه زمانی کافی است بنوشید، چه زمانی سرم وریدی لازم می‌شود، چه نشانه‌هایی اورژانس‌اند و چه چیزهایی را نباید خودسرانه به سرم اضافه کرد. اطلاعات آموزشی‌اند و جای معاینه‌ی پزشک را نمی‌گیرند.

برای اسهال و استفراغ سرم لازم است یا نوشیدن کافی است؟

در بیشتر موارد نوشیدن کافی است. NHS می‌نویسد اسهال و استفراغ معمولاً با یک «ویروس معده» رخ می‌دهد، اغلب در خانه قابل مدیریت است و مهم‌ترین کار نوشیدن مقدار زیاد مایعات برای جلوگیری از کم‌آبی است؛ اگر تهوع دارید جرعه‌جرعه بنوشید. WHO هم می‌گوید اسهال باید با محلول جبران آب و املاح خوراکی (ORS) که ترکیبی از آب سالم، قند و نمک است درمان شود. مرور Cochrane (۲۰۰۶) در کودکان نشان داد بین درمان خوراکی و وریدی تفاوت بالینی مهمی در نتیجه نیست؛ سرم وریدی بیشتر فلبیت (التهاب رگ) ایجاد کرد (NNT حدود ۵۰) و در مقابل، در گروه ORS بعضی کودکان به سرم وریدی نیاز پیدا کردند: از هر ۲۵ کودکی که با ORS درمان شدند، یک نفر شکست خورد و سرم وریدی گرفت.

راهنمای مشترک انجمن‌های اروپایی گوارش و عفونی کودکان (ESPGHAN/ESPID، ۲۰۱۴) هم نتیجه می‌گیرد جایگزینی خوراکی با محلول کم‌اسمولار باید هرچه زودتر شروع شود، تغذیه‌ی معمول (از جمله شیر) باید ادامه یابد و بستری فقط برای کودکانی که به جبران مایع از راه لوله یا وریدی نیاز دارند لازم است. در همان راهنما آمده «جبران مایع خوراکی بر وریدی برتری دارد» و روش‌های «بسیار سریع» وریدی از روش استاندارد بهتر نیست. نکته‌ی عملی: وقتی کسی می‌گوید «حتماً باید سرم بزنی»، پرسش درست این است: «آیا نوشیدن به‌تنهایی در حال جبران است یا نه؟»

دو مسیر درمان کم‌آبی: نوشیدن ORS یا سرم وریدی — در بیشتر موارد خفیف، ORS کافی است؛ سرم وریدی برای شرایط مشخص است.

سرم وریدی کِی لازم می‌شود؟

سرم وریدی برای کسی است که نیازش به مایع و املاح از راه خوراکی برآورده نمی‌شود. NICE در راهنمای مایع وریدی بزرگسالان تأکید می‌کند مایع وریدی را فقط برای بیمارانی بدهید که نیازشان از راه دهان یا روده برآورده نمی‌شود و به‌محض امکان قطع کنید. موارد معمول:

ناتوانی در نگه‌داشتن مایع: استفراغ مکرر که هر جرعه‌ی آب را برمی‌گرداند (NHS: «مرتب استفراغ می‌کنید و نمی‌توانید مایع نگه دارید» → تماس با خدمات پزشکی).
کم‌آبی متوسط تا شدید: ادرار بسیار کم یا تیره، سرگیجه با ایستادن که نمی‌گذرد، ضربان قلب و تنفس تند، خواب‌آلودگی، چشم گودافتاده.
ادامه‌ی علائم کم‌آبی با وجود ORS: NHS برای بزرگسال و کودک بالای ۵ سال همین را ذکر می‌کند.
افراد پرخطر: سالمندان، بیماران دیابتی، کسانی که ضعف ایمنی یا بیماری مزمن دارند یا دیورتیک مصرف می‌کنند (NHS این گروه‌ها را در معرض کم‌آبی بیشتر می‌داند).
اختلال املاح: وقتی سدیم یا پتاسیم خون غیرطبیعی است، سرم و املاح بر اساس آزمایش و تجویز پزشک داده می‌شود.

نوع سرم را پزشک بر اساس وضعیت بیمار می‌گوید؛ مثلاً در سرم‌های رایج مثل نرمال سالین یا رینگر، حجم و سرعت به سن، قلب، کلیه و میزان کم‌آبی بستگی دارد. برای راهنمایی بیشتر درباره‌ی انواع سرم، چه کسانی به سرم نیاز دارند؟ را بخوانید.

علائم اورژانسی: به‌جای سرم خانگی، همین حالا اورژانس

استفراغ خونی یا استفراغی که مثل تفاله‌ی قهوه است
استفراغ سبز (در بزرگسال) یا زرد-سبز (در کودک)
گیجی، خواب‌آلودگی شدید یا دشواری در بیدار شدن
تنفس بسیار تند یا تنگی نفس
پوست رنگ‌پریده، آبی، خاکستری یا لکه‌لکه، یا پوست سرد (نشانه‌ی احتمالی شوک)
درد شدید ناگهانی شکم، سردرد شدید ناگهانی یا گردن‌درد با حساسیت به نور
احتمال خوردن ماده‌ی سمی

این فهرست از صفحه‌ی NHS درباره‌ی اسهال و استفراغ و کم‌آبی خلاصه شده است. در این موارد سرم خانگی راه‌حل نیست؛ بیمار را فوراً به مرکز درمانی برسانید یا ۱۱۵ را خبر کنید.

علائم کم‌آبی در بزرگسالان و کودکان

NHS علائم کم‌آبی در بزرگسال و کودک را این‌طور می‌شمارد: تشنگی، سردرد و سرگیجه، ادرار پررنگ و بودار، کم‌شدن دفعات ادرار، خستگی، خشکی دهان و لب و زبان و گود‌افتادن چشم‌ها. در نوزاد، گود‌افتادن ملاج (نرمی بالای سر)، اشک کم یا بدون اشک و کم شدن پوشک خیس از نشانه‌هاست. WHO شدت کم‌آبی در کودکان را سه‌سطحی می‌کند: «بدون کم‌آبی»، «کم‌آبی خفیف تا متوسط» (بی‌قراری، چشم گود‌افتاده، تشنگی زیاد) و «کم‌آبی شدید» (بی‌حالی یا بیهوشی، چشم گود‌افتاده، ناتوانی در نوشیدن، برگشت بسیار کند پوست پس از نیشگون).

علائم کم‌آبی و اقدام پیشنهادی

وضعیت	علائم	اقدام معمول
خفیف	تشنگی، دهان خشک، ادرار کمی پررنگ	آب و ORS جرعه‌جرعه؛ تغذیه‌ی ساده؛ پایش
متوسط	ادرار بسیار کم، سرگیجه، خستگی شدید، چشم گود‌افتاده، تنفس و ضربان تند	ارزیابی همان روز؛ ممکن است سرم وریدی لازم شود
شدید (اورژانس)	گیجی، خواب‌آلودگی، پوست سرد و رنگ‌پریده، تنفس تند	اورژانس ۱۱۵ یا بیمارستان

نوشیدن آهسته و جرعه‌جرعه مایعات هنگام تهوع — اگر حالت تهوع دارید، جرعه‌های کوچک ولی مکرر بنوشید.

ORS چیست و چطور استفاده می‌شود؟

ORS (محلول جبران آب و املاح خوراکی) ترکیب مشخصی از آب سالم، نمک و قند است که روده می‌تواند آن را جذب کند. NHS می‌گوید پودرهای ORS را از داروخانه تهیه کنید و با آب مخلوط کنید و داروساز می‌تواند محلول مناسب شما یا کودکتان را پیشنهاد کند. نکات عملی:

ORS را دقیقاً طبق دستور روی بسته مخلوط کنید؛ با آب کمتر یا بیشتر رقیق و غلیظ نکنید.
اگر تهوع دارید، با قاشق یا جرعه‌های کوچک ولی مکرر بدهید (هر چند دقیقه)؛ حتی اگر یک بار استفراغ شد، دوباره شروع کنید.
آب میوه‌ی صنعتی و نوشیدنی گازدار را ندهید، چون اسهال را بدتر می‌کنند (NHS).
برای کودکان زیر ۱۲ سال داروی ضداسهال ندهید و برای کودکان زیر ۱۶ سال آسپیرین ندهید (NHS).
برای نوزاد، شیر مادر یا شیر خشک را با غلظت معمول ادامه دهید و آن را رقیق نکنید.
WHO برای کودکان، علاوه بر ORS، دوره‌ی ۱۰ تا ۱۴ روزه‌ی قرص روی (زینک) را برای کوتاه‌کردن اسهال و بهبود نتیجه توصیه می‌کند؛ دوز و تجویز با پزشک.

سرم برای اسهال کودکان و سالمندان: چه فرقی دارد؟

کودکان: خطر کم‌آبی در کودک خردسال سریع‌تر بالا می‌رود و نشانه‌ها را باید با دقت دید. ESPGHAN می‌گوید در بیشتر کودکان بدون نیاز به سرم وریدی در سرپایی مدیریت می‌شوند و بستری فقط برای کسانی است که جبران مایع خوراکی یا لوله‌ای کافی نیست. NHS تصریح می‌کند نوزاد زیر ۱۲ ماه، کودکی که شیر را قطع کرده یا کودک زیر ۵ سال با علائم کم‌آبی باید همان روز ارزیابی شود. برای کودک، سرم و نوع آن را فقط پزشک تعیین می‌کند؛ راهنمای NICE برای کودکان، در نگهداری روزانه مایع ایزوتونیک را مبنا می‌گذارد و اگر کودک سرم هیپوتونیک می‌گرفت و سدیمش افت کرد، آن را به ایزوتونیک تغییر می‌دهد. تب بالا در کودک هم مسئله‌ی جدایی است که در سرم برای تب توضیح داده‌ایم.

سالمندان: NHS سالمندان را در معرض خطر بیشتر کم‌آبی می‌داند و می‌گوید فرد مسن یا دارای ضعف ایمنی با اسهال و استفراغ باید با داروساز یا پزشک در تماس باشد. در سالمند ممکن است تشنگی کم احساس شود، بیماری قلبی یا کلیوی هم‌زمان باشد و سرم زیاد خطر آب اضافه داشته باشد (NICE). بنابراین سرم سالمند بهتر است بعد از ارزیابی پزشک یا پرستار و با پایش انجام شود، نه به‌صورت «یک سرم برای ضعف».

بارداری و بیماری‌های زمینه‌ای: در بارداری، دیابت، بیماری قلبی/کلیوی و مصرف دیورتیک یا داروهای قلبی، تصمیم درباره‌ی نوع و حجم سرم را پزشک می‌گیرد.

چهار مرحله‌ی کم‌آبی از طبیعی تا شدید به‌صورت نمادهای ساده — هرچه علائم بیشتر شود، نیاز به ارزیابی فوری‌تر است.

«آمپول داخل سرم» برای اسهال و تهوع: چه نکاتی مهم است؟

خیلی‌ها می‌پرسند آیا می‌شود برای تهوع و اسهال آمپولی داخل سرم ریخت. این تصمیم دارویی است و باید با نسخه و ارزیابی باشد. راهنمای ESPGHAN/ESPID می‌گوید داروهای ضد عفونت (آنتی‌بیوتیک و مشابه) فقط در موارد استثنایی لازم‌اند و اندانسترون برای استفراغ مؤثر است، اما مصرف روتین آن به‌خاطر هشدار درباره‌ی عوارض شدید قلبی نیاز به «تأیید ایمنی» دارد. راهنمای ACG (۲۰۱۶) هم رویکردی مبتنی بر شواهد برای اسهال حاد عفونی در بزرگسالان ارائه می‌دهد که تشخیص، پیشگیری و درمان را در بر می‌گیرد. خلاصه‌ی عملی:

ضدتهوع، آنتی‌بیوتیک یا هر آمپولی را بدون نسخه و ارزیابی داخل سرم اضافه نکنید.
اگر اسهال خونی، تب بالا یا اسهال طولانی (بیش از ۷ روز) دارید، دلیلش را باید پزشک بررسی کند؛ همیشه علت آنتی‌بیوتیک‌خور نیست.
داروی ضداسهال (مثل لوپرامید) را فقط طبق نظر پزشک یا داروساز و نه برای کودک زیر ۱۲ سال مصرف کنید (NHS).

«سرم خانگی» یا «سرم خوراکی» یعنی چه؟

جست‌وجوی «سرم خانگی برای اسهال» و «سرم خوراکی» معمولاً به همان محلول ORS اشاره دارد. WHO ORS را «محلولی از آب سالم، قند و نمک» توصیف می‌کند؛ نکته این است که نسبت این سه جزء اهمیت دارد و ترکیب خانگی با اندازه‌گیری حدسی ممکن است خیلی شیرین یا شور شود و اسهال یا کم‌آبی را بدتر کند. بنابراین ساده‌ترین و ایمن‌ترین کار تهیه‌ی بسته‌ی آماده‌ی ORS از داروخانه و مخلوط‌کردن دقیق طبق دستور روی بسته است (NHS). اگر دسترسی ندارید، از داروساز یا پزشک بپرسید؛ نسبت‌های خانگی را از منابع نامطمئن نگیرید.

تغذیه و رفتار در روزهای اسهال و استفراغ

NHS توصیه می‌کند در خانه بمانید، استراحت کنید و هر وقت توانستید غذا بخورید؛ ممکن است اجتناب از غذاهای چرب و تند کمک کند. اسهال معمولاً در ۵ تا ۷ روز و استفراغ در ۱ تا ۲ روز قطع می‌شود. تا ۲ روز بعد از آخرین اسهال یا استفراغ از مدرسه و کار دور بمانید و دست‌ها را مکرر با آب و صابون بشویید. لباس و ملافه‌ی آلوده را جدا و با آب داغ بشویید، سطوح (دستگیره‌ها، سرویس) را روزانه تمیز کنید، برای دیگران غذا آماده نکنید و تا ۴۸ ساعت بعد از قطع علائم به استخر نروید.

پرستار هنگام ارزیابی نبض سالمند پیش از وصل سرم در منزل — پیش از هر سرم، ارزیابی وضعیت بیمار و گاهی مشورت با پزشک لازم است.

غذاهای ساده بعد از اسهال و پرهیز از نوشیدنی گازدار و آب میوه صنعتی — غذای ساده بخورید و نوشیدنی گازدار و آب‌میوه‌ی صنعتی را کنار بگذارید.

سرم در منزل برای اسهال و استفراغ: چه زمانی مناسب است؟

در بعضی افراد، پس از ارزیابی، سرم وریدی در خانه می‌تواند گزینه‌ای عملی باشد؛ مثلاً سالمندی که توان رفت‌وآمد ندارد و کم‌آبی خفیف تا متوسط دارد. پرستار یا پزشک قبل از شروع باید علائم حیاتی، شدت کم‌آبی، بیماری‌های زمینه‌ای و داروها را بررسی کند، رگ‌گیری استریل انجام دهد و تمام مدت سرم، بیمار را پایش کند. در عوض، اگر علائم هشدار (استفراغ خونی، گیجی، تنفس تند، پوست سرد، اسهال خونی، درد شدید شکم) یا ناپایداری وجود دارد، منزل جای مناسب نیست و بیمار باید در مرکز درمانی ارزیابی شود. جزئیات خدمت و محدودیت‌ها در صفحه وصل سرم در منزل تهران آمده است؛ اگر نیاز به معاینه‌ی پزشک هم دارید، ویزیت پزشک در منزل گزینه‌ی کامل‌تری است. عوارض احتمالی سرم را هم در عوارض سرم زدن ببینید.

اشتباه‌های رایج

سرم گرفتن به‌جای نوشیدن در اسهال خفیف؛ سرم وریدی بی‌خطر نیست و فلبیت و نفوذ سرم و سایر عوارض را دارد.
ننوشیدن به‌خاطر ترس از استفراغ؛ جرعه‌های کوچک ولی مکرر اغلب تحمل می‌شود.
رقیق‌کردن شیر نوزاد یا قطع شیر مادر در اسهال (NHS و ESPGHAN مخالف‌اند).
مصرف داروی ضداسهال و آنتی‌بیوتیک خودسرانه در اسهال خونی یا تب‌دار.
آب میوه‌ی صنعتی و نوشیدنی گازدار به جای ORS.
مراجعه دیرهنگام در سالمند یا نوزاد با علائم کم‌آبی.

والد در حال دادن جرعه‌های کوچک مایع به کودک با اسهال و استفراغ — در کودکان، جرعه‌های کوچک و مکرر و ارزیابی علائم کم‌آبی مهم است.

بهداشت دست و شست‌وشوی جداگانه‌ی لباس برای جلوگیری از انتقال گاستروانتریت — شست‌وشوی دست و تمیز کردن سطوح از انتقال بیماری جلوگیری می‌کند.

برای ارزیابی کم‌آبی و وصل سرم در منزل (پس از ارزیابی) با ما تماس بگیرید — ۰۹۱۲۰۷۶۶۸۰۱

جمع‌بندی

برای اسهال و استفراغ عفونی، خط اول درمان جبران مایع و نمک با نوشیدن (آب و ORS) است و در بیشتر موارد کافی است. سرم وریدی برای کسانی است که نمی‌توانند بنوشند یا نگه دارند، کم‌آبی متوسط تا شدید دارند یا پرخطرند (سالمند، نوزاد و کودک خردسال، بیماران مزمن). علائم اورژانسی مثل استفراغ خونی، گیجی، تنفس تند و پوست سرد را جدی بگیرید و دارو یا آمپول را بدون نظر پزشک به سرم اضافه نکنید.

سؤالات متداول سرم برای اسهال و استفراغ

پاسخ‌ها عمومی‌اند و جای تصمیم پزشک معالج را نمی‌گیرند.