گل یا وید زیاد کشیدم و حالم بد شده؛ چه کار کنم؟ تپش قلب، اضطراب، تهوع و استفراغ

اگر بعد از مصرف زیاد گل، ماری‌جوانا (وید) یا خوراکی‌های حشیشی حالت بد شده، معمولاً علائمی مثل اضطراب شدید، تپش قلب، سرگیجه، تهوع یا استفراغ دیده می‌شود و در بیشتر موارد موقتی است. اول مطمئن شو علائم خطر نداری؛ بعد در جای امن بنشین یا دراز بکش، تنها نمان، آهسته نفس بکش و جرعه‌جرعه آب بنوش. اگر علائم هشدار داری، ۱۱۵.

MedlinePlus می‌گوید مصرف خیلی زیاد کانابیس می‌تواند ایجاد اضطراب یا وحشت و ضربان قلب سریع کند و در موارد نادر به پارانویا و توهم برسد؛ و در منبع آمده مرگ ناشی از مصرف کانابیس به‌تنهایی گزارش نشده است (MedlinePlus، Cannabis). این به معنی بی‌خطر بودن نیست: قلب، ترکیب با الکل و مواد دیگر، مصرف سینتتیک و حادثه خطرهای واقعی‌اند.

این مقاله برای کسی است که همین الان یا چند ساعت پیش مصرف کرده و حالش بد است. بدون قضاوت می‌گوییم چه کار کنی و چه زمانی کمک بگیری.

اگر همین الان حالم بد است، قدم‌به‌قدم چه کار کنم؟

اگر هوشیار و قابل‌گفتگو هستی و علائم خطر نداری، در محیط آرام و امن بنشین یا دراز بکش، با یک نفر مورد اعتماد باش و آهسته نفس بکش؛ اکثر علائم با گذر زمان کم می‌شوند. مراحل زیر خطری ندارند و می‌توانند در همه‌ی موارد کمک کنند.

1. جای امن: اتاق آرام، کم‌نور و خنک؛ دور از سروصدا و آدم‌های ناشناس.
2. تنها نباش: یک نفر هوشیار و آرام کنارت باشد و بگوید «این موقتی است و می‌گذرد».
3. تنفس آهسته: ۴ ثانیه دم، ۶ ثانیه بازدم، چند دقیقه؛ اضطراب و تپش را آرام‌تر می‌کند.
4. وضعیت بدن: نشسته یا به پهلو. اگر سرگیج یا رنگ‌پریده‌ای، دراز بکش و پاها را کمی بالا بگیر.
5. مایع جرعه‌جرعه: آب یا ORS؛ اگر تهوع داری، هر چند دقیقه چند قلپ.
6. چیز ساده بخور اگر تحمل می‌کنی: میوه، نان، آب‌میوه‌ی رقیق؛ قند پایین می‌تواند سرگیجه و ضعف را بدتر کند.
7. دوباره مصرف نکن و الکل یا دارو اضافه نکن.
8. رانندگی نکن.

چرا بعد از گل اضطراب، ترس و تپش قلب پیش می‌آید؟

THC (ماده‌ی اصلی گل که حالت «های» می‌دهد) روی مغز و دستگاه عصبی خودکار اثر دارد؛ به همین دلیل می‌تواند ضربان قلب را بالا ببرد و اضطراب و وحشت ایجاد کند. اثر مصرف با مقدار، قدرت محصول (THC)، روش مصرف، تجربه‌ی فرد و داروهای همزمان فرق می‌کند. MedlinePlus تأکید می‌کند میزان THC در محصولات با گذشت زمان بالا رفته و محصولات قوی‌تر خطر مشکلات را بیشتر می‌کنند (MedlinePlus، Cannabis).

نشانه‌های شایع در مصرف زیاد: ترس و پانیک، احساس «دارم می‌میرم»، تپش قلب، دهان خشک، قرمزی چشم، سرگیجه، رنگ‌پریدگی و عرق سرد، تهوع، کندشدن حس زمان و گیجی. یادآوری ساده کمک‌کننده است: این احساس از اثر ماده است و می‌گذرد.

اگر خوراکی خورده‌ام و هنوز اثر نکرده؟

اثر ماده‌ی خوراکی دیرتر شروع می‌شود و ممکن است طولانی‌تر بماند، پس صبر کن و دوباره مصرف نکن. اشتباه رایج این است که چون بعد از نیم‌ساعت اثری نمی‌بینند، مقدار بیشتری می‌خورند و بعد هر دو دوز با هم می‌رسند. مرورهای بالینی ویژگی‌های فارماکوکینتیک و عوارض در محصولات مختلف را جزو مباحث اصلی مراقبت‌های اورژانسی می‌دانند و این تأخیر را جزو خطرهای مصرف خوراکی ذکر می‌کنند (Int J Emerg Med، ۲۰۲۱). اگر خوراکی در دسترس کودک بوده یا کسی ناآگاهانه خورده، اورژانس.

تپش قلب بعد از گل خطرناک است؟

تپش قلب (تاکی‌کاردی) شایع‌ترین اثر قلبی مصرف است و در همه‌ی روش‌های مصرف دیده شده؛ ولی در موارد کمتر، آریتمی و حتی انفارکتوس هم گزارش شده است. مرور سیستماتیکی در سال ۲۰۲۴ می‌گوید تاکی‌کاردی شایع‌ترین اثر قلبی‌عروقی و مرتبط با همه‌ی روش‌های مصرف است و دود کردن با آریتمی بطنی و انفارکتوس همراه بوده؛ هرچند نتیجه‌گیری به‌علت محدودیت مطالعات آزمایشی است (Subst Use Misuse، ۲۰۲۴). مرور دیگری گزارش‌هایی از فیبریلاسیون دهلیزی، تاکی‌کاردی بطنی، سندرم کرونری حاد و ایست قلبی را در ارتباط زمانی با مصرف ماری‌جوانا، حتی در افراد جوان بدون ریسک قلبی، ذکر می‌کند (Trends Cardiovasc Med، ۲۰۱۹).

یعنی اگر تپش قلب فقط کمی تند است و با آرام‌شدن کم می‌شود، معمولاً قابل مراقبت است؛ اما اگر با درد قفسه‌ی سینه، تنگی نفس، غش، سردی و عرق شدید، یا ضربان نامنظم همراه شد، یا بیماری قلبی داری، فوراً ۱۱۵. اگر تپش بعد از چند ساعت هنوز ادامه دارد و ارزیابی ریتم می‌خواهی، نوار قلب در منزل گزینه‌ی کمکی است، ولی در علائم تهدیدکننده جای اورژانس را نمی‌گیرد.

اگر استفراغ و تهوع دارم، چه کنم؟

اگر بعد از یک مصرف زیاد تهوع و استفراغ ایجاد شده، جرعه‌جرعه مایع بخور، به پهلو بخواب و صبر کن؛ در بیشتر موارد با گذر چند ساعت بهتر می‌شود. اگر نمی‌توانی مایع نگه داری و علائم کم‌آبی داری، پرستار و سرم در منزل می‌تواند ارزیابی کند. برای نشانه‌های کم‌آبی، راهنمای علائم کم‌آبی را بخوان.

سندرم استفراغ ناشی از مصرف مزمن (CHS)

اگر ماه‌ها یا سال‌ها مصرف سنگین و مداوم داری و دوره‌های مکرر تهوع و استفراغ شدید پیدا می‌کنی که با دوش آب داغ موقتاً بهتر می‌شود، ممکن است «سندرم هایپرمزیس کانابیس» داشته باشی. این اختلال در مرورها به‌عنوان یک اختلال محور روده-مغز با تهوع و استفراغ دوره‌ای و دوش‌گرفتن اجباری با آب داغ توصیف شده و شناخت زودهنگام برای جلوگیری از کم‌آبی شدید مهم است (Ann Gastroenterol، ۲۰۲۰). مرور سیستماتیک نشان می‌دهد قطع مصرف موفق‌ترین درمان است و روش‌هایی مثل هیدروتراپی با آب داغ، کرم کپسایسین موضعی و داروهایی مثل هالوپریدول، دروپریدول یا بنزودیازپین‌ها هم در اورژانس بررسی شده‌اند (Med Princ Pract، ۲۰۲۲). این داروها را فقط پزشک تجویز می‌کند. MedlinePlus هم تکرار تهوع و استفراغ ناشی از مصرف طولانی و سنگین را با نام CHS ذکر کرده است.

سرم برای حال بد بعد از گل چه کاری می‌کند؟

سرم فقط کم‌آبی ناشی از استفراغ و ضعف را جبران می‌کند و اثر ماده را برطرف نمی‌کند؛ پادزهر اختصاصی برای گل وجود ندارد و درمان اصلی حمایتی است: محیط آرام، پایش علائم حیاتی، جبران مایع و اگر لازم شد دارو با نظر پزشک. اگر هوشیار هستی و استفراغ و کم‌آبی داری، پرستار علائم حیاتی و قند را می‌سنجد، پزشک را هماهنگ می‌کند و در صورت صلاح سرم وصل می‌کند. اگر علائم خطر ببیند، به ۱۱۵ و بیمارستان راهنمایی می‌کند. مرز و محدودیت سرم را در مقاله‌ی سرم برای مستی و حال بد بعد از مشروب هم توضیح داده‌ایم.

ترکیب گل با الکل یا قرص چه خطری دارد؟

ترکیب گل با الکل، آرام‌بخش، ترامادول یا مواد دیگر خطر را بالا می‌برد. در یک کارآزمایی تصادفی دوسوکور روی ۲۸ مصرف‌کننده‌ی جوان، کانابیس بیشتر روی خلق و تجربه‌ی ذهنی اثر داشت و الکل بیشتر عملکرد شناختی و حرکتی را مختل کرد و ترکیب الکل و کانابیس نسبت به دارونما افت بیشتری ایجاد کرد (Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry، ۲۰۲۲). در عمل یعنی تعادل، قضاوت و واکنش‌های ایمنی ضعیف‌تر و احتمال استفراغ و حادثه بیشتر است. اگر الکل هم خورده‌ای، به مقاله‌ی زیاد مشروب خوردم و حالم بد است نگاه کن.

اگر ماده‌ی مصرفی ناشناخته یا «مصنوعی» بوده؟

ترکیبات مصنوعی شبیه ماری‌جوانا (کانابینوئیدهای سینتتیک) که گاهی با نام‌های مشابه فروخته می‌شوند، می‌توانند بسیار قوی‌تر و غیرقابل‌پیش‌بینی‌تر از گل طبیعی باشند و در مرورهای اورژانسی جداگانه بررسی می‌شوند (Int J Emerg Med، ۲۰۲۱). اگر شک داری ماده‌ی مصرفی تقلبی یا ترکیبی بوده و حالت بد است، آن را «فقط اضطراب» ندان؛ ۱۱۵ و گفتن نام یا نمونه‌ی ماده (اگر داری) به کادر درمان کمک می‌کند.

مصرف دودی، بخاری و خوراکی چه تفاوتی دارند؟

چه کسانی ریسک بیشتری دارند؟

• افراد با بیماری قلبی، فشار خون یا آریتمی؛ و کسانی که سینه‌درد یا غش سابقه دارند.
• کسانی که سابقه‌ی سایکوز، اسکیزوفرنی، دوقطبی یا اضطراب شدید دارند.
• مصرف‌کنندگان تازه‌کار یا کسانی که مدتی مصرف نداشته‌اند و دوز قبلی را تکرار می‌کنند.
• بارداری و شیردهی.
• نوجوانان؛ مغز در حال رشد است و MedlinePlus مشکلات تفکر، حافظه و یادگیری را در مصرف از نوجوانی ذکر می‌کند.
• کسانی که همزمان الکل، آرام‌بخش، ترامادول یا ماده‌ی دیگری مصرف کرده‌اند.

اگر من همراه هستم و فرد دیگری حالش بد است؟

مهم‌ترین کار آرام‌ماندن خودت است. با لحن آرام بگو: «تو امنی، این از اثر ماده است و می‌گذرد، من همین‌جا هستم.» بحث نکن و او را مجبور به کاری نکن؛ فقط محیط را آرام کن، نور و سروصدا را کم کن، او را روی صندلی یا مبل بنشان و مایع جرعه‌ای بده. اگر استفراغ دارد، به پهلو بخوابان و تنها نگذار. اگر فرد بی‌هوش است، بیدار نمی‌شود یا نفسش کند است، بدون بحث ۱۱۵. اگر درباره‌ی ماده و مقدار می‌دانی، آماده‌ی گفتنش باش؛ ولی اگر نمی‌دانی، تأخیر نکن.

اگر کودک یا نوجوان مصرف کرده یا به‌اشتباه خورده؟

مصرف ناخواسته‌ی خوراکی‌های حشیشی در کودکان خطرناک‌تر است و نیاز به ارزیابی فوری دارد؛ مرور اورژانس اطفال می‌گوید خوردن ناخواسته‌ی محصولات حاوی کانابیس در کودکان می‌تواند به مسمومیت قابل‌توجه از جمله انسفالوپاتی، اغما و تضعیف تنفس برسد و موارد مراجعه رو به افزایش است (Pediatr Emerg Care، ۲۰۱۹). در این مورد تنها راه درست ۱۱۵ یا رساندن فوری کودک به اورژانس است و نباید منتظر بهبود ماند. اگر کودک چیزی از ظرف یا بسته‌بندی خورده، همان بسته را همراه ببر. خوراکی‌های حاوی ماری‌جوانا را مثل دارو دور از دسترس کودک نگه دار و آن‌ها را در ظرفی شبیه خوراکی عادی نگذار.

چه زمانی روانپزشک یا پزشک لازم است؟

اگر بعد از این تجربه ترس، پارانویا، دیدن یا شنیدن چیزهای غیرواقعی، بی‌خوابی یا اضطراب چند روز ادامه یافت، پزشک یا روانپزشک ببین. اگر مصرفت زیاد شده، بدون آن نمی‌توانی بخوابی یا آرام شوی، یا نمی‌توانی کم کنی، ممکن است اختلال مصرف کانابیس داشته باشی؛ MedlinePlus می‌گوید کانابیس می‌تواند اعتیادآور باشد و قطع آن گاهی علائمی مثل تحریک‌پذیری، بدخوابی، کاهش اشتها و اضطراب دارد. این مشکلات قابل درمان‌اند و کمک‌خواستن ضعف نیست.

چه کارهایی را نباید کرد؟

• مصرف دوباره یا اضافه‌کردن الکل و دارو برای آرام‌شدن.
• خوردن قرص آرام‌بخش یا خواب بدون نظر پزشک. با گل و الکل ترکیب خطرناک می‌شود.
• رانندگی یا بیرون رفتن تنها.
• تنها ماندن در حالت پانیک. اگر کسی نیست، یک نفر را خبر کن.
• سرد کردن ناگهانی با دوش آب سرد در کسی که ضعف یا سرگیجه دارد.
• نادیده‌گرفتن علائم قلبی به‌عنوان «فقط اضطراب».

اگر نگران ترس از قضاوت یا دردسر هستم؟

تیم درمان کارش درمان است، نه قضاوت. پرستار یا پزشک برای ایمنی می‌پرسد چه ماده‌ای، چقدر، با چه روشی، از چه ساعتی، با چه دارو یا الکلی و چه بیماری زمینه‌ای داری؛ چون این اطلاعات روی تصمیم درمان اثر مستقیم دارد. اطلاعات بیمار محرمانه می‌ماند. هرچه صادق‌تر بگویی، درمان ایمن‌تر است. ترس نباید تو را از خبر کردن ۱۱۵ در علائم خطر بازدارد.

چند ساعت طول می‌کشد؟

مدت اثر به مقدار، روش مصرف و فرد بستگی دارد؛ مصرف خوراکی معمولاً دیرتر شروع و طولانی‌تر است. یک عدد برای همه نمی‌توان گفت. تا وقتی حس غیرعادی، گیجی یا کندی واکنش داری، رانندگی نکن و تصمیم‌های مهم نگیر. اگر علائم شدید بیش از چند ساعت بدون بهبود ادامه یافت، یا بدتر شد، ارزیابی پزشکی لازم است.

بعد از اینکه حالم بهتر شد

• چند روز مصرف نکن و به بدنت فرصت بده؛ خواب و غذای منظم داشته باش.
• اگر اضطراب یا افکار ترسناک بعد از آن ادامه پیدا کرد، با پزشک یا روان‌شناس صحبت کن.
• اگر سابقه‌ی بیماری روانی (سایکوز، دوقطبی) یا بیماری قلبی داری، مصرف برایت پرخطرتر است؛ حتماً با پزشک مشورت کن.
• اگر مصرفت از کنترل خارج شده یا نمی‌توانی قطع کنی، بدان کانابیس هم می‌تواند اعتیادآور شود و درمان وجود دارد (MedlinePlus).

پیشگیری از تکرار این تجربه

کاهش خطر یعنی کمتر، آهسته‌تر و آگاهانه‌تر: مقدار کم را شروع کن، خوراکی را بعد از چند ساعت تکرار نکن، در محیط امن و با فرد آرام باش، با الکل و دارو ترکیب نکن و محصول ناشناخته یا مصنوعی مصرف نکن. بیماری قلبی، بارداری، سابقه‌ی سایکوز یا مصرف دارو، ریسک را بالا می‌برد.

سؤالات متداول

این پاسخ‌ها عمومی‌اند و جای ارزیابی پزشکی فردی را نمی‌گیرند.

جمع‌بندی

بعد از مصرف زیاد گل، اضطراب، تپش قلب و تهوع شایع و معمولاً موقتی است؛ با محیط آرام، همراه، تنفس آهسته و مایعات جرعه‌ای قابل مراقبت است. سینه‌درد، غش، تشنج، توهم شدید، افکار آسیب، ماده‌ی ناشناخته یا ترکیب با الکل و دارو یعنی ۱۱۵. اگر هوشیار هستی و استفراغ و کم‌آبی داری، پرستار شبانه‌روزی در منزل می‌تواند ارزیابی کند.