سونوگرافی داپلر چیست و چه زمانی لازم است؟

سونوگرافی داپلر نسخه‌ی پیشرفته‌تری از سونوگرافی معمولی است که علاوه بر شکل اندام، جریان خون داخل عروق را هم نشان می‌دهد. این ویژگی آن را به ابزاری مهم برای تشخیص مشکلاتی تبدیل کرده که در سونوگرافی ساده دیده نمی‌شوند — از کندی رشد جنین در بارداری تا لخته‌ی پا در بزرگسالان.

این مقاله فقط جنبه آموزشی دارد و جایگزین مشاوره با پزشک نیست. نیاز به سونوگرافی داپلر و نوع دقیق آن را پزشک بر اساس علائم تعیین می‌کند.

سونوگرافی داپلر چیست؟

سونوگرافی داپلر با استفاده از اثر داپلر، جهت و سرعت جریان خون در عروق را اندازه‌گیری و معمولاً به‌صورت رنگی روی تصویر معمولی نمایش می‌دهد؛ این کار به پزشک اطلاعاتی می‌دهد که از شکل ساده‌ی اندام به‌دست نمی‌آید.

طبق توضیح RadiologyInfo.org، سونوگرافی داپلر معمولاً بخشی از یک بررسی جامع‌تر به نام «سونوگرافی عروقی» (Vascular Ultrasound) است که تصویر رگ‌های خونی بدن را می‌سازد.

سونوگرافی داپلر چگونه کار می‌کند؟

وقتی امواج صوتی به گلبول‌های قرمز در حال حرکت برخورد می‌کنند، فرکانس موج بازتابی بسته به جهت و سرعت حرکت خون تغییر می‌کند؛ دستگاه این تغییر فرکانس را محاسبه و به رنگ یا نمودار تبدیل می‌کند. رنگ قرمز معمولاً جریان خون به سمت پروب و آبی جریان خون در جهت مخالف را نشان می‌دهد؛ روشنایی رنگ هم با سرعت جریان خون رابطه دارد.

انواع سونوگرافی داپلر کدام‌اند؟

چهار نوع اصلی سونوگرافی داپلر وجود دارد که هرکدام کاربرد کمی متفاوت دارند: کالر داپلر، پاور داپلر، داپلر پالسی (طیفی) و داپلر پیوسته.

کالر داپلر پرکاربردترین نوع است و در اغلب سونوگرافی‌های بارداری، تیروئید و عروق ساده استفاده می‌شود؛ پاور داپلر حساسیت بیشتری به جریان‌های خیلی کم‌سرعت دارد و برای عروق ریز یا بافت‌های کوچک مثل بیضه یا تخمدان مفید است. داپلر پالسی عددی دقیق از سرعت جریان در یک نقطه‌ی مشخص می‌دهد — همان چیزی که برای محاسبه‌ی شاخص‌های داپلر بند ناف لازم است — و داپلر پیوسته برای ثبت جریان‌های بسیار سریع، مثل عبور خون از دریچه‌های تنگ‌شده‌ی قلب، به کار می‌رود.

سونوگرافی داپلر در بارداری چه کاربردی دارد؟

سونوگرافی داپلر بارداری جریان خون بند ناف (شریان نافی) و گاهی مغز جنین را بررسی می‌کند تا از رسیدن اکسیژن و مواد غذایی کافی به جنین اطمینان حاصل شود؛ این بررسی معمولاً وقتی رشد جنین کندتر از حد انتظار باشد یا نگرانی درباره‌ی عملکرد جفت مطرح شود درخواست می‌شود.

طبق توضیح انجمن بین‌المللی سونوگرافی در زنان و زایمان (ISUOG)، الگوی غیرطبیعی داپلر شریان نافی می‌تواند نشانه‌ی نارسایی جفت و محدودیت رشد داخل‌رحمی جنین (IUGR) باشد؛ در چنین مواردی پزشک ممکن است پایش بیشتری برای بارداری در نظر بگیرد.

در محدودیت رشد داخل‌رحمی، جفت به‌اندازه‌ی کافی خون و اکسیژن به جنین نمی‌رساند و جنین کوچک‌تر از سن بارداری واقعی‌اش رشد می‌کند؛ داپلر شریان نافی با نشان‌دادن مقاومت غیرطبیعی جریان خون، به پزشک کمک می‌کند زودتر این وضعیت را شناسایی و برنامه‌ی پایش یا زمان مناسب زایمان را تعیین کند. در موارد شدیدتر، داپلر مغز جنین (شریان مغزی میانی) هم بررسی می‌شود تا مشخص شود آیا جنین جریان خون را به نفع مغز بازتوزیع کرده است یا نه.

سونوگرافی داپلر عروق در بزرگسالان چه کاربردی دارد؟

سونوگرافی داپلر عروق برای تشخیص لخته‌ی وریدی پا (ترومبوز وریدی عمقی)، واریس، تنگی عروق گردن (کاروتید) و تنگی عروق کلیه در بزرگسالان به کار می‌رود؛ در همه‌ی این موارد، مشکل اصلی در جریان خون است، نه در شکل ظاهری اندام.

شایع‌ترین علائمی که به داپلر عروق ختم می‌شود

• تورم، درد یا گرمی ناگهانی یک پا (شک به لخته وریدی)
• رگ‌های برجسته و دردناک پا (واریس)
• سرگیجه یا شک به تنگی عروق گردن
• فشار خون بالای مقاوم به درمان دارویی (شک به تنگی عروق کلیه)

در همه‌ی این موارد، سونوگرافی داپلر معمولاً روش تشخیصی خط اول است، چون بدون درد و بدون اشعه سریع می‌تواند وجود یا عدم وجود اختلال جریان خون را نشان دهد؛ اگر یافته مبهم باشد، پزشک ممکن است تصویربرداری تکمیلی مثل آنژیوگرافی را نیز درخواست کند.

سونوگرافی کالر داپلر رحم و تخمدان چیست؟

سونوگرافی کالر داپلر رحم جریان خون داخل و اطراف رحم و تخمدان را بررسی می‌کند و برای ارزیابی توده‌های رحمی مثل فیبروم، کیست تخمدان مشکوک یا بخشی از بررسی‌های ناباروری به کار می‌رود؛ رنگ و الگوی جریان خون اطراف یک توده می‌تواند به پزشک در تشخیص خوش‌خیم یا نیازمند بررسی بیشتر بودن آن کمک کند.

تفاوت سونوگرافی داپلر و سونوگرافی معمولی چیست؟

سونوگرافی معمولی فقط شکل، اندازه و بافت اندام را نشان می‌دهد؛ سونوگرافی داپلر علاوه بر آن، جهت و سرعت جریان خون در عروق داخل یا اطراف همان اندام را هم اندازه می‌گیرد. طبق کلینیک مایو (Mayo Clinic)، این تفاوت باعث می‌شود داپلر بتواند مشکلاتی مانند انسداد جزئی یا کامل عروق را نشان دهد که در سونوگرافی معمولی قابل مشاهده نیست.

سونوگرافی داپلر چگونه انجام می‌شود و چه آمادگی‌ای لازم دارد؟

سونوگرافی داپلر مانند سونوگرافی معمولی با ژل و پروب روی پوست انجام می‌شود؛ تفاوت فقط در نرم‌افزار دستگاه است که علاوه بر تصویر ساختاری، رنگ جریان خون را هم نمایش می‌دهد. آمادگی لازم بستگی به ناحیه‌ی بررسی‌شده دارد: داپلر شکمی یا کلیوی معمولاً به چند ساعت ناشتایی نیاز دارد، در حالی که داپلر پا، گردن یا بارداری معمولاً آمادگی خاصی نمی‌طلبد.

مدت انجام سونوگرافی داپلر بسته به ناحیه‌ی بررسی‌شده معمولاً بین ۲۰ تا ۴۵ دقیقه طول می‌کشد؛ داپلر عروق پا یا گردن معمولاً کمی بیشتر از داپلر بارداری زمان می‌برد، چون مسیر طولانی‌تری از رگ باید در چند نقطه بررسی شود.

هزینه سونوگرافی داپلر چقدر است؟

هزینه سونوگرافی داپلر معمولاً بالاتر از سونوگرافی معمولی است، چون به دستگاه پیشرفته‌تر و زمان بررسی بیشتری نیاز دارد. برای دیدن عدد دقیق و به‌روز، به صفحه‌ی تعرفه‌ها مراجعه کنید یا با شماره ۰۹۱۲۰۷۶۶۸۰۱ تماس بگیرید.

آیا سونوگرافی داپلر خطر یا عارضه دارد؟

خیر؛ سونوگرافی داپلر مانند سایر سونوگرافی‌ها از امواج صوتی استفاده می‌کند، نه اشعه یونیزان، و روشی بدون درد و بدون خطر شناخته‌شده محسوب می‌شود که حتی در بارداری هم با اطمینان قابل انجام است.

محدودیت‌های سونوگرافی داپلر چیست؟

دقت سونوگرافی داپلر به عواملی مثل زاویه‌ی برخورد پروب با رگ، عمق رگ زیر پوست و همکاری بیمار (مثلاً بی‌حرکت ماندن) بستگی دارد؛ در بیماران با چاقی شدید یا گاز زیاد روده، وضوح جریان خون عروق عمقی می‌تواند کاهش یابد.

همچنین تفسیر دقیق نتیجه‌ی داپلر به تجربه‌ی سونوگرافیست وابسته است؛ به همین دلیل در موارد مبهم یا پرخطر، پزشک ممکن است داپلر را در فاصله‌ی زمانی کوتاه‌تری تکرار کند تا روند تغییرات، نه فقط یک عدد لحظه‌ای، بررسی شود.

سونوگرافی داپلر در منزل چگونه انجام می‌شود؟

سونوگرافی داپلر بارداری یا عروق با دستگاه پرتابل و توسط متخصص سونوگرافی در منزل قابل انجام است؛ این گزینه به‌ویژه برای زنان باردار در پایش‌های مکرر رشد جنین یا بیمارانی که جابه‌جایی برایشان دشوار است مناسب است.

سؤالات متداول درباره سونوگرافی داپلر

جمع‌بندی

سونوگرافی داپلر با اضافه‌کردن اطلاعات جریان خون به تصویر ساختاری، ابزاری ارزشمند برای تشخیص مشکلاتی است که سونوگرافی معمولی به‌تنهایی نشان نمی‌دهد — از بررسی سلامت جفت در بارداری تا تشخیص لخته وریدی در بزرگسالان. نیاز به این بررسی و نوع دقیق آن را همیشه پزشک بر اساس علائم بالینی تعیین می‌کند و دانستن اینکه چرا این بررسی اضافه شده، به شما کمک می‌کند نتیجه را بهتر با پزشک خود در میان بگذارید.