تفاوت سونوگرافی شکمی و لگنی: کدام برای چه علائمی؟

سونوگرافی شکمی و سونوگرافی لگنی دو سونوگرافی مجزا با هدف بررسی اندام‌های متفاوت‌اند، هرچند در عمل اغلب با هم و تحت عنوان «سونوگرافی شکم و لگن» درخواست می‌شوند. دانستن این‌که هرکدام دقیقاً چه چیزی را بررسی می‌کند، به فهم بهتر دستور پزشک و انتظار درست از نتیجه کمک می‌کند.

این مقاله فقط جنبه آموزشی دارد و جایگزین مشاوره با پزشک نیست. نوع دقیق سونوگرافی مورد نیاز را پزشک بر اساس علائم شما تعیین می‌کند.

سونوگرافی شکمی و سونوگرافی لگنی چه تفاوتی دارند؟

تفاوت اصلی این دو در محل و اندام‌های هدف است: سونوگرافی شکمی ارگان‌های بالای حفره‌ی شکمی را بررسی می‌کند و سونوگرافی لگنی ارگان‌های پایین‌تر، داخل لگن را. روش تصویربرداری (امواج فراصوت) و دستگاه استفاده‌شده در هر دو یکسان است؛ آنچه فرق می‌کند ناحیه‌ی هدف و گاهی نوع پروب است.

طبق توضیح RadiologyInfo.org (منبع مشترک انجمن رادیولوژی آمریکا و انجمن رادیولوژی رادیولوژیک آمریکای شمالی)، سونوگرافی لگنی خود سه روش دارد: شکمی (از روی پوست)، واژینال (در زنان) و رکتال (در مردان)، که بسته به اندام هدف و سن بیمار انتخاب می‌شود.

پزشک برای تصمیم‌گیری بین این دو معمولاً به محل دقیق درد یا علامت بیمار نگاه می‌کند: علائم مرتبط با گوارش، کبد یا کلیه به سمت سونوگرافی شکمی می‌رود و علائم مرتبط با قاعدگی، باروری یا دستگاه ادراری تحتانی به سمت سونوگرافی لگنی. وقتی علامت مبهم است یا چند احتمال هم‌زمان مطرح است، هر دو سونوگرافی با هم درخواست می‌شود.

سونوگرافی شکمی چه اندام‌هایی را بررسی می‌کند؟

سونوگرافی شکمی کبد، کیسه صفرا، پانکراس، طحال، کلیه‌ها و آئورت شکمی را بررسی می‌کند و برای تشخیص سنگ کیسه صفرا، کبد چرب، بزرگی طحال، سنگ کلیه یا آنوریسم آئورت شکمی به کار می‌رود.

طبق کلینیک مایو (Mayo Clinic)، سونوگرافی شکمی روش تصویربرداری ترجیحی برای غربالگری اولیه‌ی بسیاری از مشکلات شکمی است، چون بدون اشعه و نسبتاً سریع انجام می‌شود.

سونوگرافی لگنی چه اندام‌هایی را بررسی می‌کند؟

سونوگرافی لگنی در زنان رحم، تخمدان‌ها و لوله‌های رحمی را بررسی می‌کند و در مردان مثانه و پروستات را؛ در هر دو جنس، مثانه هم بخشی از این بررسی است.

طبق کلینیک کلیولند (Cleveland Clinic)، سونوگرافی لگنی برای بررسی علل درد لگن، خونریزی غیرطبیعی، کیست تخمدان، فیبروم رحمی و ارزیابی اولیه‌ی ناباروری به کار می‌رود. در مردان، همین سونوگرافی برای بررسی بزرگی خوش‌خیم پروستات، تخلیه‌ی ناقص مثانه یا شک به سنگ مثانه درخواست می‌شود.

چه زمانی به سونوگرافی شکمی نیاز دارید؟

علائمی مانند درد یا نفخ قسمت بالای شکم، حالت تهوع مزمن، زردی پوست و چشم، یا نتیجه غیرطبیعی آزمایش‌های کبدی، معمولاً پزشک را به درخواست سونوگرافی شکمی سوق می‌دهد.

شایع‌ترین علائم نیازمند سونوگرافی شکمی

• درد مداوم یا مبهم قسمت بالا و راست شکم (احتمال مشکل کیسه صفرا)
• نفخ یا درد ناحیه‌ی پهلو (احتمال سنگ یا مشکل کلیه)
• نتیجه بالای آنزیم‌های کبدی در آزمایش خون
• احساس توده یا بزرگی غیرعادی در ناحیه‌ی شکم

شایع‌ترین یافته‌های قابل تشخیص با سونوگرافی شکمی

سنگ کیسه صفرا، کبد چرب، بزرگی طحال، سنگ یا کیست کلیه و آنوریسم آئورت شکمی از جمله یافته‌های رایجی هستند که سونوگرافی شکمی می‌تواند نشان دهد. سنگ کیسه صفرا معمولاً به‌صورت ساختار روشن با سایه‌ی پشت آن دیده می‌شود؛ کبد چرب با افزایش روشنی (اکوژنیسیته) بافت کبد نسبت به کلیه مشخص می‌شود. برای اطلاعات بیشتر درباره‌ی یکی از این یافته‌های شایع، علل بالا بودن آنزیم‌های کبدی را مطالعه کنید.

چه زمانی به سونوگرافی لگنی نیاز دارید؟

علائمی مانند درد یا فشار پایین شکم، اختلال در چرخه‌ی قاعدگی، خونریزی غیرطبیعی، یا در مردان علائم ادراری مانند تکرر و ضعف جریان ادرار، معمولاً به سونوگرافی لگنی ختم می‌شود.

شایع‌ترین علائم نیازمند سونوگرافی لگنی

• درد یا فشار مداوم پایین شکم و لگن
• اختلال یا خونریزی غیرطبیعی قاعدگی
• بررسی کیست تخمدان یا فیبروم رحمی
• علائم ادراری مردان مثل تکرر شبانه (بررسی پروستات)

سونوگرافی لگنی شکمی در برابر واژینال (غیر از بارداری)

سونوگرافی لگنی زنان به دو روش قابل انجام است: شکمی (از روی پوست، با مثانه پر) یا واژینال (تصویر دقیق‌تر از رحم و تخمدان، بدون نیاز به مثانه پر). برای بررسی اولیه یا در دختران باکره معمولاً روش شکمی انتخاب می‌شود؛ برای بررسی دقیق‌تر ضخامت آندومتر، کیست تخمدان کوچک یا علت ناباروری، روش واژینال ترجیح داده می‌شود. انتخاب نهایی را پزشک یا سونوگرافیست بر اساس هدف بررسی و شرایط بیمار تعیین می‌کند.

سونوگرافی شکم و لگن در زنان و مردان چه تفاوتی دارد؟

سونوگرافی شکمی در زنان و مردان یکسان است، اما سونوگرافی لگنی بر اساس جنس اندام‌های متفاوتی را هدف می‌گیرد: در زنان رحم و تخمدان، در مردان پروستات و مثانه.

آیا سونوگرافی شکم و لگن نیاز به ناشتا بودن دارد؟

برای سونوگرافی شکمی معمولاً ۶ تا ۸ ساعت ناشتایی توصیه می‌شود، چون گاز ایجادشده در روده بعد از غذا می‌تواند تصویر کبد، کیسه صفرا و پانکراس را مختل کند؛ سونوگرافی لگنی نیازی به ناشتایی ندارد.

برای سونوگرافی لگنی به روش شکمی (از روی پوست)، معمولاً باید مثانه پر باشد؛ این کار با نوشیدن چند لیوان آب حدود ۳۰ تا ۴۵ دقیقه پیش از انجام سونوگرافی امکان‌پذیر است. اگر سونوگرافی شکمی و لگنی هم‌زمان درخواست شده باشد، معمولاً ترتیب انجام و زمان ناشتایی توسط کارشناس هنگام هماهنگی توضیح داده می‌شود.

آیا سونوگرافی شکم و لگن در دوران قاعدگی مجاز است؟

بله، سونوگرافی شکمی و لگنی در دوران قاعدگی منعی ندارد و قابل انجام است؛ اگر هدف بررسی خاصی مثل ضخامت آندومتر باشد، پزشک ممکن است زمان مشخصی از چرخه قاعدگی را برای دقت بیشتر پیشنهاد کند، اما این یک الزام عمومی نیست.

محدودیت‌های سونوگرافی شکمی و لگنی چیست؟

سونوگرافی روشی بی‌خطر و در دسترس است، اما محدودیت‌هایی هم دارد: گاز زیاد روده، چاقی شدید یا بانداژ و زخم روی شکم می‌تواند کیفیت تصویر را کاهش دهد و گاهی پزشک را به تصویربرداری تکمیلی مثل سی‌تی‌اسکن یا ام‌آرآی هدایت کند.

همچنین سونوگرافی برای بررسی برخی ساختارهای عمقی یا بسیار کوچک به اندازه‌ی سی‌تی‌اسکن یا ام‌آرآی دقیق نیست؛ به همین دلیل اگر نتیجه‌ی سونوگرافی مبهم یا ناکافی باشد، پزشک ممکن است بر اساس علائم بالینی، آزمایش تکمیلی یا تصویربرداری دیگری را نیز درخواست کند.

سونوگرافی شکم و لگن چقدر طول می‌کشد و چه کسی آن را انجام می‌دهد؟

سونوگرافی شکمی یا لگنی به‌تنهایی معمولاً بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول می‌کشد؛ اگر هر دو با هم درخواست شده باشند، زمان کل معمولاً به ۳۰ تا ۴۵ دقیقه می‌رسد. مدت دقیق به همکاری بیمار، وضوح تصویر اندام‌ها و تعداد نواحی بررسی‌شده بستگی دارد.

این سونوگرافی‌ها معمولاً توسط متخصص رادیولوژی با گرایش سونولوژی یا کارشناس سونوگرافی زیر نظر پزشک انجام می‌شود؛ نتیجه به‌صورت گزارش مکتوب و گاهی همراه با تصاویر منتخب در اختیار بیمار و پزشک معالج قرار می‌گیرد تا در کنار سایر یافته‌های بالینی تفسیر شود.

سونوگرافی شکم و لگن در منزل چگونه انجام می‌شود؟

سونوگرافی شکمی، لگنی یا ترکیبی شکم و لگن با دستگاه پرتابل و توسط متخصص سونوگرافی در منزل قابل انجام است؛ کیفیت تصویر و روند بررسی تفاوتی با مرکز درمانی ندارد.

برای هماهنگی سونوگرافی در منزل تهران با شماره ۰۹۱۲۰۷۶۶۸۰۱ تماس بگیرید یا از طریق آنلاین درخواست ثبت کنید؛ دستور پزشک برای هماهنگی لازم است.

سؤالات متداول درباره تفاوت سونوگرافی شکمی و لگنی

جمع‌بندی

سونوگرافی شکمی و لگنی دو بررسی با اندام‌های هدف متفاوت‌اند که انتخاب بینشان — یا نیاز به هر دو با هم — را پزشک بر اساس محل و نوع علامت شما تعیین می‌کند. دانستن این تفاوت کمک می‌کند انتظار درستی از نوبت سونوگرافی و آمادگی لازم آن داشته باشید، و در صورت ابهام درباره‌ی نوع دقیق درخواست‌شده در نسخه، پیش از نوبت با پزشک یا کارشناس سونوگرافی هماهنگ شوید.