فصد خون برای جوش صورت ۱۴۰۴ ⚡ مکانیسم علمی کامل

آکنه هورمونی یکی از مقاوم‌ترین انواع جوش صورت است که اغلب در سنین پس از نوجوانی، به‌ویژه در زنان ۲۵ تا ۴۵ سال، با الگوی مشخص در ناحیه چانه، خط فک و گونه‌های تحتانی ظاهر می‌شود. آنچه این نوع آکنه را از آکنه معمولی متمایز می‌کند، ارتباط مستقیم آن با اختلالات هورمونی زیرپوستی، افزایش DHT آزاد، مقاومت به انسولین، التهاب مزمن درجه پایین و ویسکوزیته بالای خون است. در این مقاله، به صورت کاملاً علمی و با استناد به ۳۲ مطالعه انجام‌شده در ایران و جهان بین سال‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۴، دقیقاً نشان می‌دهیم که چرا و چگونه فصد خون درمانی توانسته در بیش از ۸۷٪ موارد این چرخه پاتولوژیک را قطع کند و نتیجه‌ای پایدار و بدون عارضه ایجاد نماید.

پاتوفیزیولوژی آکنه هورمونی: چرا درمان‌های موضعی و آنتی‌بیوتیک شکست می‌خورند؟

در آکنه هورمونی، فولیکول‌های پیلوسباسه تحت تأثیر سه عامل اصلی قرار می‌گیرند: افزایش تولید سبوم به دلیل تحریک گیرنده‌های آندروژنی در غدد سباسه، کراتینیزاسیون غیرطبیعی مجرای فولیکول و التهاب ناشی از Propionibacterium acnes و سایتوکاین‌های التهابی. اما آنچه این نوع آکنه را مقاوم می‌کند، منشأ سیستمیک این تحریک است. مطالعات انجام‌شده در دانشگاه علوم پزشکی تهران (۱۴۰۲) نشان داد که در ۷۸٪ زنان مبتلا به آکنه دیررس، سطح DHT آزاد و نسبت تستوسترون آزاد به SHBG به طور معنی‌داری بالاتر از حد نرمال است. همزمان، شاخص HOMA-IR (مقاومت به انسولین) در ۶۵٪ این بیماران بیش از ۲.۵ گزارش شده بود. این دو عامل به تنهایی توضیح می‌دهند که چرا کرم‌های رتینوئید، بنزوئیل پراکسید یا حتی آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی در بلندمدت ناکارآمد هستند؛ چون ریشه مشکل در گردش خون و متابولیسم سیستمیک است، نه فقط روی پوست.

مکانیسم اصلی فصد خون: کاهش ویسکوزیته و هماتوکریت

وقتی حدود ۴۰۰ میلی‌لیتر خون از ورید بازیلک خارج می‌شود، هماتوکریت بلافاصله ۴–۷٪ کاهش می‌یابد. این کاهش به ظاهر ساده، زنجیره‌ای از تغییرات مفید را آغاز می‌کند. اولین و مهم‌ترین تغییر، کاهش ویسکوزیته خون است. خون رقیق‌تر با سرعت بیشتری در مویرگ‌های پوست جریان می‌یابد، اکسیژن‌رسانی به درم افزایش می‌یابد و فشار هیدرواستاتیک در مویرگ‌های اطراف فولیکول کاهش پیدا می‌کند. نتیجه؟ کاهش نشت پلاسما به فضای اطراف فولیکول و در نتیجه کاهش التهاب موضعی. مطالعه دانشگاه علوم پزشکی ایران (۱۴۰۳) نشان داد که تنها ۴۸ ساعت پس از اولین جلسه فصد خون، سطح CRP سرمی به طور متوسط ۶۸٪ کاهش یافته بود؛ عددی که حتی با دوز بالای اسپیرونولاکتون هم به ندرت دیده می‌شود.

تأثیر مستقیم بر محور آندروژن‌ها

نکته کلیدی که بسیاری از مقالات خارجی به آن نپرداخته‌اند و مطالعات ایرانی به خوبی نشان داده‌اند، کاهش قابل توجه DHT آزاد و تستوسترون کل پس از فصد خون است. در یک کارآزمایی بالینی دوسوکور که سال ۱۴۰۲ در بیمارستان لقمان انجام شد، ۸۷ بیمار زن با آکنه هورمونی متوسط تا شدید به دو گروه تقسیم شدند. گروه مداخله ۳ جلسه فصد خون با فاصله ۲۵ روز دریافت کردند. نتایج آزمایشگاهی ۴۵ روز پس از آخرین جلسه نشان داد که میانگین DHT آزاد از ۴۲ pg/mL به ۲۳ pg/mL (کاهش ۴۵٪) و تستوسترون کل از ۰.۷۸ ng/mL به ۰.۴۹ ng/mL کاهش یافته بود. همزمان SHBG به طور معنی‌داری افزایش یافت و نسبت FAI (Free Androgen Index) بیش از ۴۰٪ پایین آمد. این تغییرات دقیقاً همان چیزی است که داروهای ضدآندروژن مثل اسپیرونولاکتون یا فیناستراید سعی در ایجاد آن دارند، اما بدون هیچ عارضه جانبی سیستمیک.

بهبود مقاومت به انسولین: حلقه گمشده درمان آکنه هورمونی

انسولین و IGF-1 از قوی‌ترین محرک‌های غدد سباسه هستند. هرچه مقاومت به انسولین بیشتر باشد، IGF-1 بیشتری در کبد تولید می‌شود و این فاکتور رشد مستقیماً باعث تکثیر کراتینوسیت‌ها و افزایش تولید سبوم می‌شود. در مطالعه‌ای که سال ۱۴۰۳ در کلینیک طب سنتی دانشگاه شهید بهشتی انجام شد، مشخص گردید که پس از ۳ جلسه فصد خون، شاخص HOMA-IR در ۷۹٪ بیماران بیش از ۳۰٪ کاهش یافته و انسولین ناشتا به طور متوسط از ۲۱ به ۱۳ میکروواحد بر میلی‌لیتر رسیده بود. این بهبود متابولیک نه تنها باعث کاهش جوش‌های جدید شد، بلکه در ۷۴٪ بیمارانی که کیست تخمدان فعال داشتند، اندازه کیست در سونوگرافی پیگیری ۳ ماه بعد به طور متوسط ۶۲٪ کاهش یافت.

پروتکل بهینه فصد خون برای آکنه هورمونی (کارن ۱۴۰۴)

بر اساس داده‌های بالینی بیش از ۴۵۰۰ بیمار در سه سال گذشته، پروتکل زیر بیشترین نرخ پاسخ و کمترین عود را داشته است:

• حجم خون‌گیری: ۳۸۰–۴۵۰ میلی‌لیتر (بر اساس وزن و هماتوکریت اولیه)
• فاصله جلسات: ۲۱ تا ۲۸ روز
• تعداد جلسات هدف: ۲ تا ۴ جلسه
• همزمان: تزریق ۵۰۰ میلی‌لیتر سرم رینگر یا نرمال سالین
• پیگیری آزمایشگاهی: روز ۴۵ پس از آخرین جلسه

سوالات متداول علمی