درمان خانگی آنفولانزا؛ چه بخوریم، چه نخوریم و کی دارو لازم است؟
پاسخ سریع
بیشتر مبتلایان به آنفولانزا با استراحت، مایعات کافی، غذای سبک و در صورت نیاز یک تب‌بر یا مسکن مناسب در خانه بهتر می‌شوند. آنتی‌بیوتیک روی ویروس آنفولانزا اثر ندارد. داروی ضدویروس (مثل اوسلتامیویر) فقط با نسخهٔ پزشک و بیشتر برای بیمار پرخطر یا بدحال مطرح می‌شود و هرچه زودتر شروع شود بهتر است.
این مطلب آموزشی است و دوز یا نسخهٔ شخصی نمی‌دهد. برای سالمند، باردار، کودک و بیمار مزمن، تصمیم دارویی با پزشک است.
خلاصه کاربردی
- درمان خانگی آنفولانزا یعنی استراحت، مایعات کافی، غذای سبک و کنترل ناراحتی با یک مسکن یا تب‌بر مناسب.
- آنتی‌بیوتیک برای آنفولانزا کمک نمی‌کند، چون آنفولانزا را ویروس ایجاد می‌کند.
- اگر تنگی نفس، درد قفسه سینه، گیجی یا نرفتن ادرار پیدا شد، باید فوری کمک پزشکی گرفت.
مسیرهای مرتبط
سوالات پرتکرار
برای آنفولانزا در خانه چه بخوریم؟
غذای خاصی ویروس را از بین نمی‌برد. مهم این است که مایعات کافی بنوشید (ادرار روشن یا کم‌رنگ نشانهٔ خوبی است) و هر غذای سبکی را که می‌توانید تحمل کنید بخورید. اگر اشتها کم است، سوپ، آش ساده، برنج و مواد نرم و کم‌چرب انتخاب‌های راحت‌اند. اجبار به خوردن غذای سنگین لازم نیست.
آیا آنتی‌بیوتیک برای آنفولانزا لازم است؟
نه. آنفولانزا را ویروس ایجاد می‌کند و آنتی‌بیوتیک روی ویروس اثر ندارد. مصرف بی‌مورد آن فقط عارضه و مقاومت دارویی ایجاد می‌کند. اگر پزشک پس از معاینه به عفونت باکتریایی مثل ذات‌الریهٔ ثانویه شک کند، آنتی‌بیوتیک را برای همان عفونت تجویز می‌کند.
اوسلتامیویر را چه کسانی باید مصرف کنند؟
بیشتر افراد سالم که آنفولانزای خفیف دارند به آن نیاز ندارند. راهنمای CDC درمان زودهنگام را برای بیمار بستری، بدحال یا دارای عامل خطر (مثل سن بالای ۶۵ سال، کودک زیر ۵ سال، بارداری و بیماری مزمن) توصیه می‌کند. تصمیم و دوز با پزشک است و داروی نسخه‌ای را نباید از روی توصیهٔ غیرپزشکی مصرف کرد.
آیا می‌توانم برای تب آنفولانزا آسپرین بخورم؟
بزرگسال با نظر پزشک یا داروساز و در نبود منع مصرف ممکن است، اما کودک و نوجوان نباید آسپرین یا فرآورده‌های سالیسیلاتی بخورند، چون ممکن است سندرم رای (Reye) ایجاد شود. برای کودک، استامینوفن یا ایبوپروفن مناسب با سن و وزن پس از مشورت با داروساز یا پزشک انتخاب می‌شود.
عسل برای سرفهٔ آنفولانزا مفید است؟
مرور کاکرین نشان می‌دهد عسل احتمالاً سرفهٔ حاد کودکان بالای یک سال را بیش از بدون درمان یا دارونما کم می‌کند، هرچند قطعیت شواهد محدود است. عسل را هرگز به کودک زیر یک سال ندهید.
بخار دادن و استنشاق بخار آب داغ کمک می‌کند؟
شواهد کاکرین برای سرماخوردگی نامطمئن است و خطر سوختگی هم وجود دارد. NHS توصیه می‌کند کودکان بالای کاسهٔ آب داغ بخار نگیرند. اگر بینی گرفته است، سرم نمکی بینی و استراحت بی‌خطرتر است.
سرم وریدی آنفولانزا را درمان می‌کند؟
نه. سرم ساده فقط آب و املاح می‌رساند و روی ویروس اثر ندارد. وقتی بیمار به‌علت استفراغ، ضعف یا تب نمی‌تواند مایعات بخورد و علائم کم‌آبی دارد، پزشک ممکن است درمان وریدی را برای جبران مایعات لازم بداند.
چه زمانی باید فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنم؟
اگر تنگی نفس، درد یا فشار مداوم قفسه سینه یا شکم، گیجی، تشنج، نرفتن ادرار، ضعف شدید یا بدتر شدن بیماری بعد از کمی بهبود دارید، فوراً کمک پزشکی بگیرید. در ایران با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
آنفولانزا برای بیشتر بزرگسالان سالم یک بیماری چند‌روزه است که با مراقبت در خانه فروکش می‌کند؛ اما همین «مراقبت خانگی» پر از باورهای رایج است: از اینکه باید آنتی‌بیوتیک خورد تا اینکه سرم یا ویتامین تزریقی ویروس را می‌شوید. این راهنما می‌گوید در خانه واقعاً چه کارهایی به بیمار کمک می‌کند، کدام کارها شواهد قوی ندارند یا حتی خطر دارند، داروی ضدویروس مثل اوسلتامیویر برای چه کسانی مطرح است و کی باید از خانه فراتر رفت.
این مطلب برای آموزش عمومی است. نه تشخیص می‌دهد، نه دوز دارو تعیین می‌کند. اگر بیمار کودک، سالمند، باردار، دارای بیماری مزمن یا نقص ایمنی است، یا علائم هشدار دارد، تصمیم را به پزشک بسپارید. تفاوت آنفولانزا با سرماخوردگی و کرونا را در این مقاله مقایسه کرده‌ایم.
درمان خانگی آنفولانزا در عمل یعنی چه؟
درمان خانگی آنفولانزا یعنی «درمان حمایتی»: استراحت، نوشیدن مایعات، خوردن آنچه می‌توانید تحمل کنید و کم‌کردن علائم آزاردهنده مثل تب و درد با داروی مناسب. سازمان جهانی بهداشت هم می‌گوید بیشتر مردم بدون درمان اختصاصی در حدود یک هفته بهبود می‌یابند و درمان باید بر تسکین علائم متمرکز باشد؛ در موارد شدید و در افراد دارای عامل خطر مراقبت پزشکی لازم است.
مرکز کنترل بیماری‌های آمریکا (CDC) نیز تأکید می‌کند بیشتر کسانی که آنفولانزا می‌گیرند بیماری خفیف دارند و به مراقبت پزشکی یا داروی ضدویروس نیاز ندارند. در عین حال هشدار می‌دهد اگر بیمار در گروه پرخطر است، بسیار بدحال است یا نگران وضع خودش است، باید زود با پزشک تماس بگیرد.
چه چیزی «درمان» نیست؟
تب‌بر، مسکن، عسل و سرم نمکی بینی علائم را راحت‌تر می‌کنند، اما ویروس را از بین نمی‌برند. تنها داروهای اختصاصی علیه ویروس آنفولانزا داروهای ضدویروس نسخه‌ای‌اند که در ادامه توضیح می‌دهیم. بنابراین هر محصولی که ادعا کند «آنفولانزا را در یک روز ریشه‌کن می‌کند» ادعایی بی‌پشتوانه است.
استراحت و ماندن در خانه چقدر مهم است؟
استراحت هم به بدن فرصت می‌دهد و هم از انتقال بیماری به دیگران جلوگیری می‌کند. CDC توصیه می‌کند بیمار در خانه بماند و جز برای دریافت مراقبت پزشکی با دیگران تماس نگیرد، و وقتی به فعالیت عادی برگردد که دست‌کم ۲۴ ساعت هم علائمش به‌طور کلی بهتر شده باشد و هم بدون مصرف تب‌بر تب نداشته باشد.
NHS نیز می‌گوید فرد مبتلا به آنفولانزا استراحت کند و بخوابد و اگر تب دارد یا آن‌قدر ناخوش است که نمی‌تواند کارهای عادی‌اش را انجام دهد، تا حد ممکن در خانه بماند. جزئیات مدت بیماری و زمان بازگشت به کار یا مدرسه را در آنفولانزا چند روز طول می‌کشد و تا کی مسری است آورده‌ایم.
- اتاق جداگانه و تهویهٔ مناسب برای بیمار، تا حد امکان.
- پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه و عطسه با دستمال یا آرنج، و شستن مکرر دست.
- پرهیز از به‌اشتراک‌گذاشتن لیوان، حوله و ظرف با اعضای خانواده، به‌ویژه سالمند، کودک خردسال و بیمار مزمن.
- اگر مجبور به خروج برای مراجعه به پزشک هستید، ماسک بزنید.
چقدر مایعات بنوشیم؟
تب، تعریق و کم‌اشتهایی در آنفولانزا ریسک کم‌آبی را بالا می‌برد، پس «مایعات کافی» جزو توصیه‌های ثابت منابع معتبر است. نشانهٔ ساده و عملی NHS این است که ادرار شما روشن یا کم‌رنگ باشد؛ ادرار پررنگ و کم‌حجم یعنی باید بیشتر بنوشید یا اگر نمی‌توانید، کمک بگیرید.
نکتهٔ صادقانه این است که مرور کاکرین دربارهٔ «توصیه به افزایش مصرف مایعات در عفونت‌های حاد تنفسی» هیچ کارآزمایی تصادفی‌ای پیدا نکرد که به نفع یا ضرر این توصیه شهادت دهد. بنابراین این توصیه بیشتر بر منطق جبران آب از دست‌رفته استوار است تا بر آزمون مستقیم. مرور همچنین به گزارش‌های مشاهده‌ای اشاره می‌کند که در عفونت‌های پایین‌تنفسی نوشیدن بیش از حد ممکن است زیان‌آور باشد. نتیجهٔ کاربردی: به‌دنبال «نوشیدن زیاد به هر قیمت» نباشید؛ به تشنگی و رنگ ادرار توجه کنید و به‌جای یک‌باره، جرعه‌جرعه و مکرر بنوشید.
چه کسانی نباید خودسرانه زیاد بنوشند؟
بیماران نارسایی قلبی، نارسایی کلیه یا کسانی که پزشک برایشان محدودیت مایعات تعیین کرده است، نباید به‌طور خودسرانه مصرف مایعات را زیاد کنند؛ برای آن‌ها باید حد مایعات را از پزشک پرسید. همین‌طور اگر بیمار به‌دلیل استفراغ مداوم قادر به نگه‌داشتن هیچ مایعی نیست، موضوع از «مراقبت خانگی» عبور کرده است.
در آنفولانزا چه بخوریم؟
غذای معجزه‌آسایی برای آنفولانزا وجود ندارد؛ هدف این است که بدن انرژی و مایع کافی داشته باشد و معده را اذیت نکنید. NHS تأکید می‌کند کم‌اشتهایی از نشانه‌های آنفولانزاست، پس اگر میل ندارید غذای سنگین بخورید، لازم نیست خودتان را مجبور کنید؛ وعده‌های کوچک و مکرر از غذای سبک بهتر تحمل می‌شود.
سوپ و آش ساده، برنج یا نان ساده، ماست، میوه‌های نرم و نوشیدنی‌های گرم و ملایم برای بسیاری از بیماران راحت‌ترند. آزمایشگاهی (نه بالینی) هم دیده شده است که سوپ مرغ در شرایط آزمایشگاه بر حرکت یکی از سلول‌های التهابی اثر دارد، اما این یافته را نباید به معنای درمان آنفولانزا تفسیر کرد. این نتیجه از مطالعهٔ آزمایشگاهی است و نه از آزمون روی بیمار.
- غذای چرب و سنگین و سرخ‌شده را اگر تهوع دارید کنار بگذارید.
- قند و نمک را از نوشیدنی‌های تعریق‌جبران‌کننده کاملاً حذف نکنید؛ اگر اسهال یا استفراغ دارید، پزشک یا داروساز محلول خوراکی جبران آب و املاح را راهنمایی می‌کند.
- مکمل و «تقویتی» را دلیل بر درمان نگیرید؛ در ادامه دربارهٔ ویتامین C توضیح داده‌ایم.
تب‌بر و مسکن؛ استامینوفن یا ایبوپروفن؟
برای بدن‌درد و تب، رایج‌ترین گزینه‌های بدون نسخه استامینوفن (پاراستامول) و ایبوپروفن‌اند و NHS هر دو را برای پایین‌آوردن دما و کم‌کردن درد در آنفولانزا ذکر می‌کند. آنچه این مقاله از آن پرهیز می‌کند، تعیین دوز است: دوز را از برگهٔ داروی همان محصول یا از پزشک و داروساز بگیرید، چون با سن، وزن و بیماری زمینه‌ای فرق می‌کند.
| مورد | استامینوفن (پاراستامول) | ایبوپروفن |
|---|---|---|
| کاربرد در آنفولانزا | کم‌کردن تب و درد | کم‌کردن تب و درد |
| احتیاط‌های مهم | مصرف هم‌زمان با قرص‌های سرماخوردگی دارای استامینوفن باعث دوز اضافی می‌شود؛ NHS هشدار می‌دهد | NHS برای کودک زیر ۳ ماه، وزن زیر ۵ کیلو، آبله‌مرغان یا کم‌آبی توصیه نمی‌کند؛ در آسم باید پزشک تأیید کند |
| چه زمانی بپرسیم؟ | بیماری کبدی، مصرف الکل زیاد، چند دارو هم‌زمان | زخم معده، بیماری کلیه، نارسایی قلبی، بارداری، مصرف داروهای رقیق‌کنندهٔ خون |
| کودک و نوجوان | با سن و وزن، طبق برگه یا نظر پزشک | با سن و وزن و با محدودیت‌های بالا |
اگر قرص ترکیبی «ضد سرماخوردگی و آنفولانزا» می‌خورید، ترکیب آن را بخوانید. بسیاری از این محصولات خودشان استامینوفن دارند و اگر کنارش یک قرص استامینوفن جدا هم بخورید، به‌راحتی از حد روزانه عبور می‌کنید. برای مرور دقیق‌تر تفاوت مسکن‌ها، برای هر دردی چه مسکنی بخوریم را ببینید.
آسپرین و کودکان؛ یک ممنوعیت جدی
CDC توصیه می‌کند به هیچ کودک و نوجوانی (۱۸ سال و کمتر) که آنفولانزا دارد یا مشکوک است، آسپرین یا فرآورده‌های دارای سالیسیلات داده نشود، چون ممکن است سندرم رای (Reye)، یک عارضهٔ نادر اما بسیار جدی مغز و کبد، ایجاد شود. NHS این حد را «زیر ۱۶ سال» می‌گوید. برای کودک در خانه از هر دو راهنما محتاط‌تر عمل کنید: بدون پرسیدن از پزشک یا داروساز هیچ دارویی با ترکیب سالیسیلات ندهید. جزئیات بیشتر در مقالهٔ آنفولانزای کودکان آمده است.
برای سرفه، گلودرد و گرفتگی بینی چه کنیم؟
سرفه در آنفولانزا ممکن است شدید باشد و طبق سازمان جهانی بهداشت تا دو هفته یا بیشتر هم ادامه یابد. چون سرفهٔ حاد معمولاً خودبه‌خود بهتر می‌شود، هدف راحتی بیمار و خواب بهتر است، نه «متوقف‌کردن کامل سرفه».
عسل و لیموی گرم
مرور کاکرین (۲۰۱۸) روی ۶ کارآزمایی و ۸۹۹ کودک نشان داد عسل احتمالاً سرفهٔ حاد را در کودکان ۱۲ ماه تا ۱۸ سال نسبت به بدون درمان یا دارونما کمتر می‌کند و فایده‌اش بیشتر در حدود سه روز اول است؛ با این حال نویسندگان تأکید می‌کنند شواهد قوی نیست و بیشتر کودکان فقط یک شب درمان شده بودند. NHS هم عسل و لیموی گرم را برای سرفه ذکر می‌کند، با این هشدار که شواهد حمایت از آن محدود است. عسل را به کودک زیر ۱۲ ماه ندهید.
سرم نمکی بینی و بخار
مرور سیستماتیک ۲۰۲۰ روی چهار کارآزمایی کودکان نشان داد شست‌وشوی بینی با سرم نمکی برای بعضی علائم بینی مفید است و ایمن به نظر می‌رسد؛ اما علائم تنفسی عمومی را بهتر نکرد. این روش برای گرفتگی بینی، به‌ویژه شب‌ها، گزینهٔ بی‌ضرری است. در مقابل، مرور کاکرین دربارهٔ بخار داغ برای سرماخوردگی نتیجهٔ قطعی نداد و NHS صراحتاً توصیه می‌کند کودکان به‌دلیل خطر سوختگی بالای کاسهٔ آب داغ بخار نگیرند.
قرص‌ها و شربت‌های سرفه و ضداحتقان
NHS یادآوری می‌کند ضداحتقان‌ها و داروهای دارای کدئین سرفه را متوقف نمی‌کنند، بعضی شربت‌های سرفه برای کودک زیر ۱۲ سال مناسب نیستند و ضداحتقان‌ها نباید برای کودک زیر ۶ سال استفاده شوند. گارگل آب نمک برای گلودرد در بزرگسالان استفاده می‌شود و برای کودکان مناسب نیست. پیش از دادن هر شربت یا قرص به کودک از داروساز بپرسید.
ویتامین C، «تقویتی»ها و گیاهان؛ چه شواهدی دارند؟
برای آنفولانزا هیچ مکمل خوراکی با اثر درمانی اثبات‌شده‌ای در منابع بالا ذکر نشده است. مرور کاکرین دربارهٔ ویتامین C که روی سرماخوردگی (نه آنفولانزا) انجام شده می‌گوید مصرف مرتب ممکن است مدت سرماخوردگی را اندکی کم کند اما در کارآزمایی‌های «شروع درمان پس از ظهور علائم» اثر ثابتی بر مدت یا شدت دیده نشد. NHS هم دربارهٔ داروهای گیاهی برای سرفه می‌گوید شواهد محدود است.
در عمل: مصرف طبیعی میوه و سبزی سالم است و مشکلی ندارد؛ اما انتظار نداشته باشید قرص یا ویال ویتامین C، دمنوش یا مکمل «ضدآنفولانزا» بیماری را کوتاه کند. دربارهٔ سرم‌های تقویتی و آنچه می‌توانند یا نمی‌توانند، در پیشگیری از آنفولانزا توضیح داده‌ایم. اگر دمنوش گیاهی می‌خورید و دارویی هم مصرف می‌کنید، به داروساز بگویید؛ بعضی گیاهان با دارو تداخل دارند.
چرا آنتی‌بیوتیک برای آنفولانزا کمکی نمی‌کند؟
آنفولانزا را ویروس ایجاد می‌کند و آنتی‌بیوتیک فقط روی باکتری اثر دارد. CDC هشدار می‌دهد وقتی آنتی‌بیوتیک لازم نیست، نه‌تنها کمکی نمی‌کند بلکه عوارضش (از بثورات پوستی تا واکنش آلرژیک شدید، عفونت مقاوم و عفونت C. diff که اسهال شدید و آسیب روده ایجاد می‌کند) می‌تواند آسیب بزند. NHS نیز می‌گوید پزشکان برای آنفولانزا آنتی‌بیوتیک توصیه نمی‌کنند چون علائم را کم نمی‌کند و بهبودی را سریع‌تر نمی‌کند.
راهنمای بالینی ۲۰۲۴ سازمان جهانی بهداشت (خلاصهٔ آن در BMJ منتشر شده) برای آنفولانزای غیرشدید «توصیهٔ قوی علیه آنتی‌بیوتیک» دارد و مرور دیگری از همین راهنما هم می‌گوید آنتی‌بیوتیک جز در صورت شواهد عفونت باکتریایی توصیه نمی‌شود.
پس کی آنتی‌بیوتیک مطرح می‌شود؟
آنفولانزا گاهی راه را برای ذات‌الریهٔ باکتریایی، عفونت گوش یا سینوس باز می‌کند. مرجع مرک می‌گوید اگر تب و سرفه پس از کمی بهبود دوباره برگردد یا ادامه پیدا کند، باید به عفونت باکتریایی ثانویه فکر کرد. در این حالت پزشک بیمار را معاینه می‌کند و در صورت لزوم برای همان عفونت دارو می‌دهد. نشانه‌های این وضعیت را در علائم خطرناک آنفولانزا و زمان مراجعه مفصل‌تر نوشته‌ایم.
اوسلتامیویر و داروهای ضدویروس؛ کی مطرح می‌شوند؟
داروهای ضدویروس آنفولانزا (مثل اوسلتامیویر، زانامیویر، پرامیویر و باکسلوویر) نسخه‌ای‌اند و جای آنتی‌بیوتیک نمی‌نشینند. CDC می‌گوید این داروها می‌توانند بیماری را خفیف‌تر کنند، حدود یک روز از مدت بیماری بکاهند و بعضی عوارض مثل ذات‌الریه را کم کنند، به شرط آنکه هرچه زودتر، ترجیحاً تا دو روز پس از شروع علائم، آغاز شوند. با این حال بیشتر بیماران بدون عامل خطر نیازی به آن ندارند. این داروها را نباید خودسرانه مصرف کرد و تعیین دوز و مدت با پزشک است.
شواهد چه می‌گویند؟
- مرور کاکرین (۲۰۱۴): اوسلتامیویر در بزرگسالان زمان تا نخستین تسکین علائم را حدود ۱۶٫۸ ساعت کوتاه‌تر کرد (از ۷ به ۶٫۳ روز) و در کودکان سالم حدود ۲۹ ساعت؛ اما اثر معناداری بر بستری و عوارض جدی نشان نداد. همین مرور تأکید می‌کند کیفیت و خطر سوگیری در بسیاری از کارآزمایی‌ها مشکل داشت.
- متاآنالیز لنست (۲۰۱۵): در بزرگسالان، اوسلتامیویر زمان تا بهبود همهٔ علائم را حدود ۲۵ ساعت کم کرد و عوارض پایین‌تنفسی نیازمند آنتی‌بیوتیک و بستری را کمتر کرد، اما تهوع و استفراغ را بیشتر کرد.
- مطالعهٔ بیماران بستری (۲۰۱۴): در بزرگسالان بستری با آنفولانزا، درمان زودهنگام (ظرف دو روز) با کاهش خطر مرگ همراه بود؛ این مطالعه مشاهده‌ای است و در کودکان اثر معنادار نبود.
- راهنمای سازمان جهانی بهداشت (۲۰۲۴): در بیماری شدید اوسلتامیویر ظرف ۴۸ ساعت و در بیمار غیرشدید ولی پرخطر باکسلوویر را «مشروط» توصیه می‌کند و برای بیمار غیرشدید و بدون عامل خطر، توصیه به درمان ضدویروس ندارد.
این منابع کاملاً هم‌جهت نیستند: CDC دامنهٔ درمان را برای افراد پرخطر وسیع‌تر می‌گیرد، در حالی که مرور کاکرین و راهنمای جهانی محتاط‌ترند. جمع‌بندی منطقی برای خواننده این است که اوسلتامیویر معجزه نیست، برای بیمار سالم و خفیف معمولاً لازم نیست و تصمیم برای بیمار پرخطر یا بدحال با پزشک است، آن هم هرچه زودتر.
عوارض و نکات مهم
شایع‌ترین عارضهٔ اوسلتامیویر طبق CDC تهوع و استفراغ است. زانامیویر استنشاقی در بیماران با بیماری ریوی زمینه‌ای (از جمله آسم) توصیه نمی‌شود. باکسلوویر طبق راهنمای CDC برای باردار، دارای نقص ایمنی و بیمار بستری به‌تنهایی توصیه نمی‌شود. به همین دلیل انتخاب دارو را باید پزشک با توجه به سن، بارداری، بیماری‌های زمینه‌ای و شدت علائم انجام دهد. دوز و مدت مصرف را از پزشک بپرسید، نه از یک مقاله.
نقش واقعی سرم در آنفولانزا چیست؟
سرم وریدی ساده آب و املاح می‌رساند و آنفولانزا را درمان نمی‌کند. فقط وقتی بیمار به‌علت تب، ضعف، تهوع یا استفراغ نمی‌تواند مایعات کافی بخورد و علائم کم‌آبی دارد، پزشک ممکن است درمان وریدی را برای جبران مایعات لازم بداند. علائم کم‌آبی بر پایهٔ NHS عبارت‌اند از تشنگی، ادرار پررنگ و کم، خشکی دهان و لب، سرگیجه، خستگی و فرورفتگی چشم؛ در شیرخوار فرورفتگی ملاج، کم‌شدن پوشک خیس و بی‌حالی.
اگر با خوردن مایعات مشکلی ندارید، سرم لازم نیست. اگر نشانه‌هایی مثل گیجی، تنگی نفس یا ضعف شدید دارید، موضوع فراتر از «کم‌آبی ساده» است و باید ارزیابی شوید. جزئیات را در سرم برای آنفولانزا و برای علائم کم‌آبی در علائم کم‌آبی در بزرگسالان بخوانید. اگر پزشک نیاز به سرم را تأیید کرد، وصل سرم در منزل یکی از راه‌های اجرای آن بدون رفت‌وآمد است؛ تجویز و تصمیم با پزشک است، نه یک «پکیج» از پیش‌تعیین‌شده.
اشتباه‌های رایج در درمان خانگی آنفولانزا
مهم‌ترین اشتباه‌ها از نیت خوب می‌آیند، اما بیمار را در معرض ضرر یا تأخیر قرار می‌دهند.
- شروع آنتی‌بیوتیک بدون نسخه و بدون نشانهٔ باکتریایی: فایده ندارد و عوارض و مقاومت دارد.
- خوردن هم‌زمان چند قرص دارای استامینوفن: قرص سرماخوردگی همراه استامینوفن جداگانه، دوز اضافی ایجاد می‌کند.
- دادن آسپرین به کودک و نوجوان: خطر سندرم رای.
- سرد کردن کودک با آب سرد یا برهنه کردنش: NHS و NICE هر دو برای تب کودک اسفنج‌کردن با آب ولرم را توصیه نمی‌کنند و می‌گویند کودک را زیاد نپوشانید و برهنه هم نکنید.
- بخار داغ بالای کاسه برای کودک: خطر سوختگی.
- نادیده‌گرفتن بدتر شدن بیماری: تنگی نفس یا تب بازگشتی را «سرماخوردگی شدید» فرض کردن.
- برگشت زودهنگام به کار یا مدرسه: هنوز مسری هستید و بدن خسته است.
کی خانه کافی نیست؟
اگر علائم هشدار دارید یا در گروه پرخطر هستید، باید زودتر از «چند روز صبر» اقدام کنید. فهرست کامل را در مقالهٔ علائم هشدار داریم؛ در اینجا مرور کوتاه آن را می‌آوریم.
طبق CDC در بزرگسالان: تنگی نفس، درد یا فشار مداوم قفسه سینه یا شکم، سرگیجه یا گیجی مداوم، تشنج، نرفتن ادرار، ضعف یا بی‌ثباتی شدید، درد شدید عضلانی، بدتر شدن بیماری زمینه‌ای و تب یا سرفه‌ای که بهتر می‌شود و دوباره بدتر می‌شود. در ایران با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید و خودتان رانندگی نکنید.
اگر علائم هشدار ندارید اما در گروه پرخطر هستید (۶۵ سال و بالاتر، باردار، کودک خردسال، دیابت، بیماری قلبی یا ریوی، نقص ایمنی)، CDC توصیه می‌کند زود با پزشک تماس بگیرید و بگویید در گروه پرخطرید، چون فایدهٔ درمان ضدویروس وقتی بیشتر است که ظرف دو روز شروع شود. این گروه‌ها را در آنفولانزا در بارداری، سالمندان و بیماران مزمن بررسی کرده‌ایم. NHS هم می‌گوید اگر پس از ۷ روز علائم بهتر نشد باید ارزیابی انجام شود.
اگر می‌خواهید پزشک را در خانه ببینید
ویزیت پزشک در منزل وقتی مناسب است که علائم هشدار اورژانسی ندارید اما بیمار پرخطر است، نگرانید یا رفت‌وآمد برایش سخت است. پزشک می‌تواند معاینه کند، دربارهٔ لزوم داروی ضدویروس یا ارزیابی بیشتر تصمیم بگیرد. برای این مسیر به ویزیت پزشک در منزل مراجعه کنید یا با ۰۹۱۲۰۷۶۶۸۰۱ تماس بگیرید. اگر تنگی نفس، درد قفسه سینه، گیجی یا تشنج دارید، منتظر ویزیت نمانید؛ اورژانس ۱۱۵ را بگیرید.
برنامهٔ ساده برای روزهای اول آنفولانزا
یک چک‌لیست ساده کمک می‌کند در حال بیماری و خستگی چیزی از قلم نیفتد. در روزهای اول: خانه بمانید و استراحت کنید، در طول روز مرتب مایع بنوشید و رنگ ادرار را در نظر داشته باشید، هر چند ساعت یک وعدهٔ کوچک غذای سبک بخورید و اگر تب و درد آزارتان می‌دهد، یک مسکن یا تب‌بر مناسب را طبق برگه مصرف کنید. دمای بدن و علائم را ثبت کنید و اگر در گروه پرخطر هستید، همان روز اول با پزشک تماس بگیرید.
- اگر علائم هشدار دارید، فوراً کمک بگیرید.
- اگر در گروه پرخطر هستید یا نگرانید، همان روزهای اول با پزشک تماس بگیرید.
- اگر بیماری خفیف است، چند روز استراحت و مراقبت حمایتی کافی است.
- اگر پس از بهبود نسبی دوباره تب و سرفه شدید شد، دوباره ارزیابی کنید.
برای اینکه بدانید بیماری معمولاً چند روز طول می‌کشد و کی می‌توانید به کار برگردید، مقالهٔ مدت بیماری و دورهٔ سرایت را ببینید. اگر هنوز مطمئن نیستید بیماری‌تان آنفولانزاست یا سرماخوردگی و کرونا، جدول مقایسهٔ علائم کمک می‌کند. پیشگیری از دور بعدی بیماری و نقش واکسن را هم در واکسن آنفولانزا ۱۴۰۵ بخوانید.
سؤالات متداول
پاسخ‌های زیر عمومی‌اند و به سن، بیماری‌های زمینه‌ای و دارویی که مصرف می‌کنید بستگی دارند.
برای آنفولانزا در خانه چه بخوریم؟
غذای خاصی ویروس را از بین نمی‌برد. مهم این است که مایعات کافی بنوشید (ادرار روشن یا کم‌رنگ نشانهٔ خوبی است) و هر غذای سبکی را که می‌توانید تحمل کنید بخورید. اگر اشتها کم است، سوپ، آش ساده، برنج و مواد نرم و کم‌چرب انتخاب‌های راحت‌اند. اجبار به خوردن غذای سنگین لازم نیست.
آیا آنتی‌بیوتیک برای آنفولانزا لازم است؟
نه. آنفولانزا را ویروس ایجاد می‌کند و آنتی‌بیوتیک روی ویروس اثر ندارد. مصرف بی‌مورد آن فقط عارضه و مقاومت دارویی ایجاد می‌کند. اگر پزشک پس از معاینه به عفونت باکتریایی مثل ذات‌الریهٔ ثانویه شک کند، آنتی‌بیوتیک را برای همان عفونت تجویز می‌کند.
اوسلتامیویر را چه کسانی باید مصرف کنند؟
بیشتر افراد سالم که آنفولانزای خفیف دارند به آن نیاز ندارند. راهنمای CDC درمان زودهنگام را برای بیمار بستری، بدحال یا دارای عامل خطر (مثل سن بالای ۶۵ سال، کودک زیر ۵ سال، بارداری و بیماری مزمن) توصیه می‌کند. تصمیم و دوز با پزشک است و داروی نسخه‌ای را نباید از روی توصیهٔ غیرپزشکی مصرف کرد.
آیا می‌توانم برای تب آنفولانزا آسپرین بخورم؟
بزرگسال با نظر پزشک یا داروساز و در نبود منع مصرف ممکن است، اما کودک و نوجوان نباید آسپرین یا فرآورده‌های سالیسیلاتی بخورند، چون ممکن است سندرم رای (Reye) ایجاد شود. برای کودک، استامینوفن یا ایبوپروفن مناسب با سن و وزن پس از مشورت با داروساز یا پزشک انتخاب می‌شود.
عسل برای سرفهٔ آنفولانزا مفید است؟
مرور کاکرین نشان می‌دهد عسل احتمالاً سرفهٔ حاد کودکان بالای یک سال را بیش از بدون درمان یا دارونما کم می‌کند، هرچند قطعیت شواهد محدود است. عسل را هرگز به کودک زیر یک سال ندهید.
بخار دادن و استنشاق بخار آب داغ کمک می‌کند؟
شواهد کاکرین برای سرماخوردگی نامطمئن است و خطر سوختگی هم وجود دارد. NHS توصیه می‌کند کودکان بالای کاسهٔ آب داغ بخار نگیرند. اگر بینی گرفته است، سرم نمکی بینی و استراحت بی‌خطرتر است.
سرم وریدی آنفولانزا را درمان می‌کند؟
نه. سرم ساده فقط آب و املاح می‌رساند و روی ویروس اثر ندارد. وقتی بیمار به‌علت استفراغ، ضعف یا تب نمی‌تواند مایعات بخورد و علائم کم‌آبی دارد، پزشک ممکن است درمان وریدی را برای جبران مایعات لازم بداند.
چه زمانی باید فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنم؟
اگر تنگی نفس، درد یا فشار مداوم قفسه سینه یا شکم، گیجی، تشنج، نرفتن ادرار، ضعف شدید یا بدتر شدن بیماری بعد از کمی بهبود دارید، فوراً کمک پزشکی بگیرید. در ایران با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
جمع‌بندی
درمان خانگی آنفولانزا برای بیشتر بیماران ساده و کافی است: استراحت، مایعات به اندازه، غذای سبک و یک مسکن یا تب‌بر مناسب در صورت نیاز. آنتی‌بیوتیک و بخار داغ و مکمل‌های «ضدآنفولانزا» نه کمک می‌کنند و نه ضروری‌اند و داروی ضدویروس هم فقط با نظر پزشک و بیشتر برای بیمار پرخطر یا بدحال است. مهم‌تر از هر دارویی، شناخت علائم هشدار و پرهیز از تأخیر در کمک گرفتن است.
اگر در گروه پرخطر هستید، نگران علائم خود یا بیمار خانواده‌تان هستید و ترجیح می‌دهید ارزیابی پزشکی در منزل انجام شود، می‌توانید درخواست ویزیت ثبت کنید — ۰۹۱۲۰۷۶۶۸۰۱
منابع علمی
- CDC، Treatment of Flu (به‌روزرسانی ۲ سپتامبر ۲۰۲۵)
- CDC، What To Do If You Get Sick (۳۰ اوت ۲۰۲۴)
- CDC، Signs and Symptoms of Flu (۲۶ اوت ۲۰۲۴)
- CDC، Influenza Antiviral Medications: Summary for Clinicians (۱۰ مارس ۲۰۲۶)
- WHO، Influenza (seasonal) fact sheet (۲۸ فوریه ۲۰۲۵)
- NHS، Flu (آخرین بازبینی منبع: ۳ فوریه ۲۰۲۶)
- NHS، Cough
- NHS، Common cold
- NHS، Dehydration
- NHS، High temperature (fever) in children (بازبینی منبع: ۳ ژانویه ۲۰۲۴)
- NICE NG143، Fever in under 5s: assessment and initial management (به‌روزرسانی ۲۶ نوامبر ۲۰۲۱)
- Merck Manual Professional، Influenza
- Jefferson T و همکاران، Neuraminidase inhibitors for preventing and treating influenza in adults and children، Cochrane Database Syst Rev، ۲۰۱۴ (PMID 24718923)
- Dobson J و همکاران، Oseltamivir treatment for influenza in adults: a meta-analysis of randomised controlled trials، Lancet، ۲۰۱۵ (PMID 25640810)
- Muthuri SG و همکاران، Effectiveness of neuraminidase inhibitors in reducing mortality in patients admitted to hospital with influenza A H1N1pdm09 virus infection، Lancet Respir Med، ۲۰۱۴ (PMID 24815805)
- Vandvik PO و همکاران، Summary of WHO clinical practice guidelines for influenza، BMJ، ۲۰۲۶ (PMID 41760115)
- Shen Y و همکاران، Critical updates in the 2024 influenza clinical practice guidelines of the World Health Organization، Infect Dis Immun، ۲۰۲۵ (PMID 42328004)
- Guppy MP و همکاران، Advising patients to increase fluid intake for treating acute respiratory infections، Cochrane Database Syst Rev، ۲۰۱۱ (PMID 21328268)
- Oduwole O و همکاران، Honey for acute cough in children، Cochrane Database Syst Rev، ۲۰۱۸ (PMID 29633783)
- Singh M و همکاران، Heated, humidified air for the common cold، Cochrane Database Syst Rev، ۲۰۱۷ (PMID 28849871)
- Cabaillot A و همکاران، Saline nasal irrigation for acute upper respiratory tract infections in infants and children، Paediatr Respir Rev، ۲۰۲۰ (PMID 32312677)
- Hemilä H و همکاران، Vitamin C for preventing and treating the common cold، Cochrane Database Syst Rev، ۲۰۱۳ (PMID 23440782)
- Rennard BO و همکاران، Chicken soup inhibits neutrophil chemotaxis in vitro، Chest، ۲۰۰۰ (PMID 11035691)
تاریخ دسترسی: ۲۰۲۶-۱۰-۰۷. تاریخ‌های داخل پرانتز تاریخ انتشار یا به‌روزرسانی خود منبع است.
برای دریافت خدمت در منزل، همین حالا اقدام کنید:
پس از ثبت درخواست، در پنل کاربری وضعیت پرستار را لحظه‌به‌لحظه می‌بینید و می‌توانید مستقیم با او گفتگو کنید.
